Sitemap Poland English Slovak
Меню
7 cudów Ukrainy
... Chocim,


Kamieniec Podolski,


Park Zofiówka
w Human
- ,



Sofia Kijowska,


Chortyca
- ́,



Kijowsko Pieczerska Lawra,


Chersonez Taurydzki...

Turystyka po zachodniej Ukrainie...
Популярне
50. Ungvar nad rzeka Uz (Waz)...
Published: 20.09.2008

Cezary Rudziński

Użhorod

   Aż do okresu Wiosny Ludów, gdy pojawiła się obecna nazwa ukraińska, upowszechniając się zresztą znacznie później, był to po prostu Ungvár. Nazywany tak nie tylko przez Węgrów aż do końca I wojny światowej.
    Tutejsze przedmieścia sąsiadują z granicą państwową ze Słowacją. Użhorod bowiem, centrum administracyjne Rusi Zakarpackiej jest jednym z najbardziej środkowoeuropejskich miast naszego wschodniego sąsiada.
   Użhorod ()
, wraz z Rusią Zakarpacką
przez wieki należał do królewskich Węgier. Następnie, aż do 1918 roku, do monarchii austrowęgierskiej. Później zaś do Czechosłowacji, epizodycznie do horthystowskich Węgier, aby w 1945 „w uzgodnieniu” - wiemy, jak ono wyglądało w przypadku naszych kresów wschodnich - z Czechosłowacją znaleźć się w granicach ZSRR. Po jego rozpadzie - znajduje się na Ukrainie. Zakarpacie jest szalenie ciekawym, a ciągle u nas mało znanym regionem Europy środkowej. Żyjącym trochę innym, spokojniejszym rytmem. Malowniczym, mimo przeważającej obecnie ludności ukraińskiej, konglomeratem narodów, narodowości, religii, tradycji, obyczajów, kuchni. W Użhorodzie mieszkają także Rosjanie i Rusini, około 8 procent ludności stanowią Węgrzy, są Słowacy, Niemcy, Cyganie i niedobitki Żydów, których do Holocaustu żyło tu sporo.

Sporne dzieje
   Miasto ma kilkunastowiekową historię, chociaż sporną w szczegółach, podobnie jak pochodzenie jego nazwy. Uczeni napisali na ten temat już wiele, wysuwając i dosyć abstrakcyjne hipotezy, a pełnej zgody ciągle nie ma. W najstarszym węgierskim dokumencie Gesta Hungarorum jest ono wzmiankowane pod rokiem 872 jako Ung. Tyle, że traktowane jest to mniej więcej tak, jak nasza legenda o księciu Popielu i Mysiej Wieży. Węgrzy uważają, że najpierw było siedzibą jednego z dowódców konnicy Arpada - Almosa Akkora. Słowianie, zwłaszcza Ukraińcy twierdzą, że założyli je, podobnie jak drugie obecnie pod względem wielkości na Zakarpaciu Mukaczewo, Biali Chorwaci, a pierwszym władcą był książę Laborec. Miasto to wspomina pod rokiem 898 w najstarszej kronice staroruskiej „Opowieść minionych lat” (1113) mnich Nestor. Zaś za w pełni wiarygodne, najstarsze pisane źródło historyczne, część uczonych uważa dopiero świadectwo arabskiego geografa i kartografa Al-Idrisiego (1100-65) z 1154.


Konglomerat narodów i religii
   Dziś miasto ma - stan na 1 lutego 2013 według danych administracji miejskiej - 116 304 mieszkańców i jest, jak już wspomniałem, stolicą administracyjną obwodu Zakarpackiego Ukrainy. Liczba jego mieszkańców zmieniała się zresztą wielokrotnie na przestrzeni dziejów. W średniowieczu było ich kilkuset. Później kilka tysięcy. Na początku XX, a więc już w okresie dosyć burzliwego rozwoju gospodarczego związanego mędzy innymi z doprowadzeniem linii kolejowej i budową przemysłu, encyklopedia Brockhausa liczbę tutejszej ludności ocenia na około 12 tysięcy, podkreślając że są to głównie Węgrzy. Ciekawe są jednak szczegóły dotyczące mniejszości. Według tego źródła Słowaków mieszkało w Ungvár wówczas 1965, Niemców 1651, „Ugrorusów” czyli chyba Rusinów - 450. O innych, naprzykład Żydach nie wspomina, chociaż też było ich sporo, biorąc pod uwagę przytoczone liczby wyznawców różnych religii. A encyklopedia wymienia: 3939 katolików, 3111 unitów, 999 ewangelików i 3738 wyznawców judaizmu. Jako ciekawostkę wspomnę, że maksymalną liczbę mieszkańców - 150 tysięcy - Użhorod osiągnął na początku lat 90. XX wieku Wraz z upadkiem ZSRR, a także przemysłu oraz emigracji i migracji wewnętrznych, zaczęła się ona zmniejszać.


W królestwie Madziarów
   Pisząc o przeszłości miasta, warto przypomnieć z niej jeszcze parę faktów. Pierwsza umocniona osada, przekształcona we wczesnofeudalny gród, powstała w tym miejscu przed IX. W 903 plemiona węgierskie oraz sprzymierzeni z nimi Rusini przeszli Karpaty pokonując, według legendy, w walce wojska pół mitycznego księcia Użhorodu Laborca i zajmując ten gród. Madziarzy poszli dalej na południe i osiedli na Równinie Panońskiej oraz nad środkowym Dunajem, rozszerzając później swoje władania, Słowianie pozostali na Zakarpaciu. Jeszcze prawdopodobnie przed bezskuteczną próbą zdobycia Użgorodu przez Połowców w 1086 należał on już do Węgier. W 1241 hordy chana Batyja spaliły drewniane miasto, ale nie udało im się zdobyć zamku. Na początku XIV wraz z otaczającymi je ziemiami otrzymali go od węgierskiego króla Karola Roberta, za udzielone mu poparcie, hrabiowie włosko-francuscy Drugethowie. I w ich władaniu znajdował się on, wraz z miastem, przez 360 lat. Filip Drughet zbudował nowy, potężny zamek, który dotrwał do naszych czasów. Zaś w 1430 Użhorod otrzymał od korony szereg przywilejów, które znakomicie wpłynęły na jego rozwój i zamożność.






Perly architektury drewnianej.
   Obok zamku znajduje sie skansen - Muzeum Architektury Ludowej i Tradycji regionu zakarpackiego. Zgromadzono w nim sporo, wyjatkowo starannie dobranych budowli - sakralnych: cerkwi i kapliczek oraz swieckich: domów mieszkalnych i budynków gospodarczych z róznych stron Zakarpacia.
    Najcenniejszy i najladniejszy budynek w skansenie to bedaca wsród nich drewniana cerkiew greckokatolicka sw. Michala Archaniola zbudowana w XVIII we wsi Szelestowo w rejonie mukaczewskim, jest najpiekniejsza budowla tego typu jaka widzialem nie tylko na Zakarpaciu, ale chyba i we wszystkich innych miejscach w kilku krajach, w których wznoszono je w przeszlosci. Posiada ona 22-metrowej wysokosci wieze, imponujacy jest w niej równiez XVIII-wieczny ikonostas. Ocalala, gdyz w 1927 przeniesiono ja do Mukaczewa zamieniajac w muzeum, a w 1974 na obecne miejsce. Sposród wielu innych eksponatów tego skansenu moja uwage zwrócila równiez duza chata o stromym, krytym drewnianymi gontami dachu. Zbudowala ja rodzina A.P. Polaków we wsi Stebliwki w rejonie chusteckim. Skad, podobnie jak pozostale eksponaty, trafila tutaj.
A cóz sie kryje dokladnie pod ta nazwa?
    Po prostu skansen, który ciagnie sie wzdluz murów i bastionów zamku. Odnalezlismy w nim mnóstwo tworów sztuki ludowej, a takze okazów garncarstwa, kowalstwa czy tez tkactwa. Nie zabraklo równiez unikatowego budownictwa.
   Poruszamy sie wsród drewnianych chalup. Niektóre zachecaly do odwiedzenia ich wnetrza gdzie moglismy ujrzec jak to sie kiedys zylo i jakie urzadzenia zastepowaly te, bez których dzis nie wyobrazamy sobie zycia.
   Wnetrza drewnianych domostw przykuwaly uwage tym, ze praktycznie wszystko co sie w nich znajdowalo, wytworzono tradycyjnymi, recznymi metodami. Moglismy zatem dojrzec, ze niegdys rzemioslo bylo istna sztuka. Wystarczy spojrzec chocby na te pieknie pomalowane talerze oraz dzbany. Takie okazy upiekszylyby zastawe obiadowa niejednego wspólczesnego domu.
    Szczególnie uroczo prezentowala sie chata ze slomianym dachem. Do niej jednak wejscie nie bylo dozwolone. Kolejne budynki skrywaly za to kuznie oraz szkole. Kiedys to szkolne lawki przypominaly dzisiejsze koscielne lawy. Za to niewatpliwym plusem byly kilkuosobowe klasy, a wiadomo przeciez, ze w takim kameralnym gronie nauka idzie o wiele szybciej.
   Idac dalej widzimy chodnik przybierajacy forme petelki prowadzil nas dalej wsród drewnianych chalup. W ich wnetrzach ujrzelismy wiec kolejne przyklady zagospodarowania ówczesnej przestrzeni, a takze sporo eksponatów prezentujacych chocby barwny, ludowy ubiór kobiecy czy tez recznie szyte narzuty. Jedno z ujec przypomnialo mi tez o widoku malego konika na biegunach. Od razu przypomnialy sie czasy dziecinstwa...

Unicka katedra i rzymski kosciól
    Z pozostalych uzhorodzkich zabytków najblizej zamku wznosi sie, usytuowana równiez na wzgórzu, greckokatolicka katedra pod wezwaniem Podwyzszenia Krzyza Swietego. Jest to swiatynia pojezuicka zbudowana w latach 1640-46 i przekazana unitom w 1775. Podczas przebudowy w 1858-78 otrzymala zarówno obecny ksztalt fasady zaprojektowanej przez wloskiego architekta Luca Fabri, jak i piekny pieciopietrowy ikonostas. Obok tej katedry stoi gmach dawnego kolegium jezuickiego, pózniej palacu biskupiego, a obecnie biblioteki uniwersyteckiej.
    Drugim z waznych tutejszych zabytków sakralnych jest wegierski rzymskokatolicki kosciól sw. Jerzego, stojacy zreszta tez w poblizu, w sercu uzhorodzkiej Starówki. Zbudowano go w roku 1762, wewnatrz uwage zwracaja freski Janosa Lukacsa, którymi sciany i strop pokryto zaraz po oddaniu swiatyni wiernym, a takze nieco mlodszy, gdyz neobarokowy, oltarz z konca XIX. Z pozostalych wspólczesnych budowli sakralnych wspomne jeszcze o nowym, zbudowanym juz w niepodlegej Ukrainie soborze prawoslawnym Podniesienia Krzyza Swietego. A takze o prawoslawnej cerkwi Pokrowskiej (Opieki Matki Bozej) zbudowanej w 1930 na lewym, poludniowym brzegu Uza oraz najstarszej, z poczatku XIX, pierwotnie unickiej, cerkwi Preobrazenskiej (Przemienienia Panskiego). Jest w miescie równiez, malo jednak ciekawy architektonicznie, pseudogotycki kosciól protestancki - reformowany.

Ogromna synagoga
   Trzecia cenna budowle sakralna, chociaz obecnie sluzaca filharmonii, gdyz po Holocauscie spolecznosc zydowska niemal calkowicie stad zniknela, jest synagoga. Dosyc niezwykla, chociaz typowa dla terenów wegierskich, zbudowana w 1904. Posiada fasade wykladana cegla klinkierowa i plytkami ceramicznymi. Byla to jedna z najwiekszych ortodoksyjnych synagog w Europie. Przypomne, ze gdy powstawala, w Uzhorodzie mieszkalo wedlug encyklopedii Brockhausa zaledwie 3738 wyznawców religii mojzeszowej, przy czym nie tylko ortodoksów. A w czasach wznoszenia w XVII i XVIII wspomnianych swiatyn chrzescijanskich, cale miasto liczylo zaledwie pare tysiecy mieszkanców wszystkich wyznan. Z budowli swieckich warto natomiast w wolnym czasie zobaczyc Dom Zupanatu z 1809 oraz masywny dawny zbudowany w XVIII, sklad win zwany Ambarem.
Bohdan Zhukiewicz

Photo...

Czerniowce

Zwiedzaj z nami...

... Lwów - L'viv,


Żółkiew,


Drohobycz,


Luck - ,


Ostróg,


Tarnopol
- Ternopil,



Krzemieniec,


Stanislawów
- Iwano-Frankiwsk,


Kolomyia,


Czerniowce,


Użhorod - ,


Mukaczewo...