Sitemap Poland English Slovak
Меню
7 cudów Ukrainy
... Chocim,


Kamieniec Podolski,


Park Zofiówka
w Human
- ,



Sofia Kijowska,


Chortyca
- ́,



Kijowsko Pieczerska Lawra,


Chersonez Taurydzki...

Turystyka po zachodniej Ukrainie...
Популярне
51. Zamek na Zakarpaciu... miasto trzech wyznan, trzech narodow...
Published: 20.08.2008



Mukaczewo

Miasto trzech wyznan, trzech narodów
   Na samotnym wzgórzu odcinajacym sie od otaczajacej je równiny wznosi sie, widoczny z odleglosci kilku kilometrów zamek Palanka, jak mówia Ukraincy - Palanka, a Wegrzy - Vár Palánka.
    W latach 1396-1414 byl on siedziba litewskiego ksiecia Fiodora Koriatowicza z nadania króla Zygmunta Luksemburskiego. Osadzil on w okolicach licznych Rusinów. Wczesniej mieszkala w nim równiez Elzbieta Bosniaczka, zona króla polskiego Ludwika Wegierskiego (1326-82). W 1423 rezydowal tu serbski despota Jerzy Brankovic, zas w polowie XVI wieku ksiaze Jan Zapolya i jego zona, Izabela Jagiellonka, córka naszego Zygmunta Starego. Obecnie w zamku miesci sie regionalne muzeum etnograficzno-historyczne z interesujacymi eksponatami, jest tez kawiarenka.
   W 1445 Mukaczewo zostalo wolnym miastem królewskim, co spowodowalo jego znaczacy rozwój. W wieku nastepnym bylo juz regionalnym centrum handlu i rzemiosla oraz najwiekszym punktem wymiany towarowej z Rzeczypospolita.

Barokowy palac Rakoczych
    U stóp zamku, troche na uboczu dosyc rozleglego jak na liczbe mieszkanców Mukaczewa, znajduje sie dawny barokowy palac ksiazecy Rakoczych nazywany Bialym Domem. Zbudowany zostal w XVII, przebudowany w polowie nastepnego wieku przez kolejnych wlascicieli - Schönbornów. Scisle centrum miasta wyznacza ladny, chociaz mlody, gdyz z 1906 ratusz. Zas glówna jego os bulwar nazywany placem Pokoju - Ploszcza Myru. To przy nim stoi wspomniany juz Bialy Dom, obecnie szkola muzyczna. Jest tez duzy brazowy pomnik slowianskich swietych apostolów Cyryla i Metodego. Przy tym placu - ulicy, w nieistniejacym juz domu zbudowanym w 1784 i zburzonym podczas II wojny swiatowej w 1941 urodzil sie 20 lutego 1844 najslynniejszy mukaczewianin - najwybitniejszy wegierski malarz realista, Mihály Munkácsy
(zmarl w 1900), o czym przypominaja tablice w jezykach wegierskim i ukrainskim.

Katolicy, protestanci, grekokatolicy
    Perspektywe tej ulicy zamyka katolicka katedra sw. Marcina. Wzniesiono ja w 1904 na miejscu wczesniejszej gotyckiej XIV-wiecznej, z której zachowala sie warta zobaczenia chociazby juz tylko ze wzgledu na zachowane w niej sredniowieczne freski, wolnostojaca gotycka kaplica sw. Józefa. Dysponujac czasem mozna tez obejrzec protestancki kosciól reformowany z 1795 oraz zwiedzic arsenal z XVII - obecnie muzeum. A juz koniecznie znajdujacy sie na przedmiesciu Pidmonastyr bazylianski klasztor zenski sw. Mikolaja na Czarnej Górze. Jego poczatki siegaja 1360, przez ponad 2,5 wieku (od 1690 do 1949) byl siedziba greckokatolickiej metropolii mukaczewskiej.

W mukaczewskiej katedrze
    Najwazniejszym obiektem w tym zespole klasztornym jest sobór (katedra) z przelomu XVIII-XIX zbudowana w klasycystycznym stylu zwanym józefinskim, z elementami baroku. Jest w niej ladny, rzezbiony w drewnie i zlocony ikonostas z tego samego okresu oraz malowidla scienne z XIX i poczatku XX. Zachowaly sie XVIII-wieczne mury obronne monasteru, a wewnatrz nich budynki klasztorne i ogrody. W poblizu soboru, nieco powyzej niego, stoi nowa cerkiew z piecioma cebulastymi kopulami i ozdobnymi zelaznymi kratami na oknach i drzwiach, pomalowana na dosyc niezwykle kolory: seledynowy i kremowy.

Losy miasteczka na Zakarpaciu
   Na mocy traktatu w Trianon wlaczone w 1920 roku do nowopowstalej Czechoslowacji. Po ukladzie Monachijskim zaanektowali je Wegrzy. Zas po zajeciu przez Armie Czerwona, zostalo wlaczone do sowieckiej Ukrainy...
   Mukaczewo, którego zamek Palanka jest dominanta, to drugie po Uzgorodzie najwieksze, ponad 80-tysieczne miasto Ukrainy Zakarpackiej. Jednak ponad osmioprocentowa mniejszosc wegierska - druga po rosyjskiej - jest tu zauwazalna. Jezyk madziarski slyszy sie na kazdym kroku.

Burzliwe pradzieje
   Dzieje tego miasta nad rzeka Latorica, doplywem Cisy, siegaja IX wieku. Istnialo ono juz w czasach Wielkich Moraw, zas w X stal tu warowny gród slowianskich Bialych Chorwatów i rozciagalo sie zwierzchnictwo Rusi Kijowskiej. Po przyjeciu plemion madziarskich znad Wolgi nad Dunaj, opanowaly one i ten obszar. Przy czym wedlug jednych zródel juz w 896 - od którego liczy sie historie Wegier, wedlug innych dopiero w 1018. Dzieje Mukaczewa, podobnie jak wielu innych w tym regionie Europy, byly burzliwe. Wiadomo, ze w 1086 ucierpialo ono od napadu stepowych Polowców. W 1241 spustoszyly je, wraz z okolicami, hordy mongolskie - jakies oddzialy operujace poza glównym kierunkiem ich natarcia, rozbitego dopiero pod Legnica przez sily polsko-niemieckie.

Miedzy Litwa a Wegrami
   Zamek Palanka, obecnie twierdza skladajaca sie z trzech zamków z dziedzincami, murami obronnymi, basztami oraz mostem zwodzonym, jest najwieksza i najlepiej zachowana budowla obronna na Rusi Zakarpackiej, zbudowany zostal - w skromniejszej postaci - w XIII na rozkaz króla wegierskiego Beli IV Wielkiego. Mial strzec pólnocno-wschodnich rubiezy Królestwa jako glówna twierdza komitatu Bereg.

W dziedzinie Habsburgów
   W 1526 miasto znalazlo sie w granicach Ksiestwa Siedmiogrodzkiego i stalo terenem walk z Habsburgami, których wojska w 1567 zniszczyly je. Pózniej, na blisko 80 lat, zostalo siedziba siedmiogrodzkich ksiazat Rakoczych. Zapuscily sie tu takze, w 1657 oddzialy ksiecia Lubomirskiego pustoszac Mukaczewo. Na poczatku XVIII bylo osrodkiem powstan anty habsburskich, przechodzac po ich upadku w 1726 na wlasnosc austriackiego rodu Schönbornów. Pociagnelo to za soba osiedlanie w miescie licznych Niemców i rozwój gospodarczy. Zamek Palanka byl zas jedna z kluczowych twierdz monarchii habsburskiej.

Z Czechoslowacji do samostijnej Ukrainy
   Burzliwe byly losy Mukaczewa takze w I polowie XX wieku. Najpierw w 1919 zajete zostalo przez wojska czechoslowackie i na mocy traktatu w Trianon wlaczone w 1920 do nowo powstalej Czechoslowacji. Po Ukladzie Monachijskim i tak zwanym pierwszym arbitrazu wiedenskim, zaanektowali je wraz z okolicami Wegrzy. Zas po zajeciu 26 pazdziernika 1944 przez Armie Czerwona, zostalo w roku nastepnym wlaczone do ZSRR - formalnie do sowieckiej Ukrainy - w ramach nowego podzialu zdobyczy w Europie. Od 1991, wraz z reszta Zakarpacia jest czescia niepodlegej Ukrainy.



Amazonka wegierska
   Prawdopodobnie, najbardziej znanym epizodem, zwiazanym z zamkiem w Mukaczewie, jest jego legendarna obrona przez ksiezniczke wegierska Ilone Zrini. Sprawa w tym, ze jej maz aktywnie dzialal przeciwko panowaniu Habsburgów nad Wegrami, do których w owym czasie nalezalo takze Mukaczewo. Gdy w 1682 roku Turcy próbowali opanowac Wieden, maz Ilony, Imre Tekkeli, zawarl z nimi przymierze. Jednak Austriacy (z pomoca wojsk Rzeczypospolitej) zwyciezyli, zas Imre malodusznie zbiegl, pozostawiajac na pastwe losu swa zone i dzieci, którzy wówczas przebywali w niedostepnym zamku w Mukaczewie. Kiedy do scian zamku zblizyly sie wojska austriackie, wymagajac kapitulacji, Ilona dumnie ja odrzucila, rozkazujac wywieszenie na murach czerwonych sztandarów, które oznaczaly zdecydowana walke do konca. Ksiezniczka z bronia w reku, wraz ze swymi maloletnimi dziecmi, stala na bastionach, dodajac natchnienia obroncom twierdzy. „Nikt w tamtych dniach nie widzial mnie przygnebionej czy placzacej”, - wspominala Ilona. Jedynie ze wzgledu na to, zeby nie przelewac wiecej krwi swoich ludzi, ksiezniczka zgodzila sie honorowo poddac twierdze. Jednak, stalo sie to po uplywie az dwu lat od rozpoczecia oblezenia! Przyklad takiego bohaterstwa nie mógl tak po prostu pójsc w zapomnienie i po dwudziestu latach syn Ilony, Franciszek II Rakoczy, rozpoczal nowe powstanie przeciwko Habsburgom. Jego centrum znów stalo sie Mukaczewo i zamek.
Ostroznie – smola sie pali!
   Zamek, na który wszyscy tu mówia Palanek (tak nazwano czestokól drewniany, który kiedys otaczal sciany), znajduje sie dosc daleko od centrum miasta. Najlepiej dotrzec do niego busikiem, jego numer poda tu kazdy.
   Jak przystalo na niedostepna twierdze, zamek stoi na szczycie samotnej góry, która jest widoczna z dowolnego punktu miasta. Do wejscia prowadzi dluga droga w góre, a konczy ja pierwszy taras panoramiczny. Jednak, nie warto tu nalegac na zatrzymanie sie, by zrobic zdjecie - dalej beda o wiele bardziej atrakcyjne miejsca dla ujec. Od razu po unoszacym sie moscie - kasa i pierwsza z wielu jatek z pamiatkami. Za wstep placimy 5 grywien, a filmowanie i fotografowanie sa bezplatne. Przechodzimy przez dziedziniec dolny, na którym sa konczone prace konserwatorskie i zatrzymujemy sie na dziedzincu srodkowym. Przed nami - masywne wieze cytadeli czesci najstarszej (górnego) zamku.
Cytadela zostala zbudowana w XIV wieku przez ksiecia Teodora Koriatowicza.
  
Jak glosi legenda, studnie w cytadeli wykopal diabel, którego ksiaze oszukal, nie wyplaciwszy za prace obiecanego zlota. Mówia, ze z glebi studni czasem slychac wycie. To bies do tej pory sie smuci. Po stronie prawej wewnetrznego dziedzinca srodkowego, w glebi jednego z wejsc, sa widoczne schody. Prowadza do jednego z bastionów - stamtad jest najlepsza panorama centrum Mukaczewa. Jednak, rzecz najbardziej interesujaca jest na dziedzincu górnym. Jezeli sie przechodzi do niego korytarzem pod prawa wieza (nad wejsciem zachowal sie herb, przypuszczalnie, Koriatowiczów), tu nalezy zwrócic uwage na otwór w suficie. Jesli napadajacy dochodzili do tej czesci zamku, to trafiali w pulapke - wejscia do korytarza nieoczekiwanie byly blokowane przez zelazne kraty i przez otwory w suficie zaczynano lac palaca sie smole. Tu, przy wejsciu, znajduje sie wspomniana studnia.
Nie warto wrzucac do niej monet, brzeczenia tak czy siak sie nie uslyszy - studnia ma 80 metrów glebokosci! A propos, nie tylko ksiaze Koriatowicz i jego nastepcy przechowywali w cytadeli swoje skarby. Na zamku od listopada 1805 do marca 1806 roku przechowywana byla korona królów wegierskich, która zostala tu wywieziona, zeby uratowac ja przed Napoleonem. Perla ekspozycji muzealnych (palac dziedzinca górnego) pozostaja sale, gdzie przechowywane sa przedmioty, zwiazane z Ilona Zrini i jej synem Franciszkiem. Wszystkie one zostaly podpisane w jezyku ukrainskim i wegierskim. Jesli zas mowa o jezykach, to wokól zamku dotad mieszkaja potomkowie przesiedlenców niemieckich i jezyk niemiecki jest tu slyszalny dosc czesto.
Szczesliwy palec ksiazecy
   Na zamku jest dosc duzo rzezb. Jedna z najbardziej lubianych przez turystów - to odlany w brazie ksiaze Teodor Koriatowicz, stojacy na dziedzincu górnym. Trzeba koniecznie zlapac go za palec, inaczej, jak glosi legenda, powodzenie wymknie sie nam z reki. Na tarasie drugiego pietra dziedzinca górnego niedawno zostala umieszczona rzezba Ilony Zrini oraz jej syna. Oczywiscie, czesto mozna tu zobaczyc wiazanki ze wstazkami w trzech kolorach flagi wegierskiej. Na zamku zostala tez otwarta kaplica ekumeniczna, w której moze sie pomodlic chrzescijanin kazdego wyznania. Obok, na tarasie, jest nie duze pomieszczenie, w którym dyrekcja chce urzadzic „domek dla nowozenców”, gdzie spedzaliby oni noc poslubna - wesela nie sa w Palance rzadkoscia. Na najwyzszym pietrze palacu, pod samym dachem, zostalo otwarte kolejne muzeum. Najciekawsze jego eksponaty - to wypchane dwuglowe ciele, które sie urodzilo w okolicach miasta, a takze stare zdjecia mieszkanców Mukaczewa. Ogólnie biorac, na zamku brakuje jedynie nieduzej przytulnej kawiarenki, gdzie mozna byloby sie napic kawy lub wina zakarpackiego, uwazanego za jedno z najlepszych na Ukrainie.
   „Lengyel - to znaczy po wegiersku Polak - z poczuciem humoru wyjasnil pochodzenie swego nazwiska burmistrz Mukaczewa, 64-letni Zoltan Lengyel - pewnie, ktos z moich pradziadów byl Polakiem”.
   Burmistrz zwierzyl sie tez, ze wkrótce wybiera sie w delegacje do Mielca - miasta zaprzyjaznionego z Mukaczewem.

KG

Photo...

Czerniowce

Zwiedzaj z nami...

... Lwów - L'viv,


Żółkiew,


Drohobycz,


Luck - ,


Ostróg,


Tarnopol
- Ternopil,



Krzemieniec,


Stanislawów
- Iwano-Frankiwsk,


Kolomyia,


Czerniowce,


Użhorod - ,


Mukaczewo...