Sitemap Poland English Slovak
Меню
7 cudów Ukrainy
... Chocim,


Kamieniec Podolski,


Park Zofiówka
w Human
- ,



Sofia Kijowska,


Chortyca
- ́,



Kijowsko Pieczerska Lawra,


Chersonez Taurydzki...

Turystyka po zachodniej Ukrainie...
Популярне
24. W Podhajcach urodzilo sie wielu ludzi, ktrzy wniesli...
Published: 20.04.2014



   Póki ogrzewam sie przy piecyku elektrycznym w zimnej swiatyni, Kolodnicki zaczyna opowiadac historie swego miasta, w którym jeszcze jego pradziad byl wójtem. Rok zalozenia miasta nie jest znany, jedynie pierwsza wzmianke datuje sie na 1397 rok. W 1539 król Polski Zygmunt I nadal Podhajcam powtórnie prawo magdeburskie. Miasto jest polozone w dolinie rzeki Koropiec. Przez to snieg tu lezy o dwa tygodnie dluzej, niz w sasiednich rejonach. Sama nazwa pochodzi prawdopodobnie od gajów, w poblizu, których zbudowano pierwsze domy.


Miejsce wielkich kampanii wojennych.
    W kosciele, w którym sie teraz znajdujemy - opowiada dalej pan Stefan - kozacki hetman Petro Doroszenko podpisal z hetmanem koronnym i królem Polski Janem III Sobieskim ugode pokojowa, znana jako „Podhajeckie pakty”. O bitwie tu stoczonej mozna przeczytac wlasciwie w kazdej polskiej historiografii.
   W tych czasach Rzeczpospolita znajdowala sie w stanie ciaglych konfliktów. Król Jan Kazimierz nijak nie mógl opanowac sytuacji. Tak, wiec caly obowiazek obrony województwa ruskiego, które bylo celem ciaglych najazdów kozacko-tatarskich, spadl na Jana Sobieskiego.
   Kiedy wiadomo juz bylo, ze Tatarzy ruszyli na polskie wojsko, hetman podzielil swoja armie na kilka mniejszych oddzialów, wyznaczajac kazdemu inny obszar do obrony. Sam natomiast pojechal do Kamienca, by stamtad sledzic ruchy wroga. Taktyka owa uwienczona zostala ogromnym sukcesem. Poszczególne male oddzialy tatarskie wszedzie spotykaly opór. Kiedy 25 wrzesnia pod Zbaraz przyszla cala horda, Tatarzy poczuli sie pewniej i zaczeli niszczyc z okrucienstwem majatek Sobieskich.
    Hetman Polny zorientowal sie, ze sily kozacko-tatarskie skierowaly sie na Lwów. Zostawil Kamieniec i unikajac ordy, dostal sie do Podhajec, w których zatrzymal sie 4 pazdziernika 1667 roku. Celowo zrobil to w ten sposób, zeby wróg sie o nim dowiedzial. Swoja osoba oraz armia, chcial przykuc uwage tatarskiego chana Kerym-Gereja i Doroszenki, by wlasnie tutaj wciagnac ich do bitwy. Miejsce na bitwe wybral bardzo dogodne. Podhajce byly otoczone kamiennym murem i walami. Od zachodu na poludnie ciagnal sie las.
   Kilka dni przed bitwa Jan Sobieski wiekszosc swojej armii wyslal w kierunku Lwowa. Sam zatrzymal 2000 piechoty, 1000 kawalerii i husarii. Lud równiez bronil swego miasta. 6 pazdziernika rozpoczela sie zaciekla bitwa, zakonczona zwyciestwem wojsk koronnych. Podczas kolejnych potyczek, w kolejnych fazach bitwy zwyciestwo przechodzilo to na jedna, to na druga strone. Gdyby nie wiadomosc o tym, ze Kozacy napadli w tym czasie na Krym, nie wiadomo ile jeszcze to by sie ciagnelo. W tej jednak sytuacji Tatarzy nie mogli juz ufac swojemu sojusznikowi.
   Widzac paniczna ucieczke Tatarów ze swego obozu na Krym, Kerym-Gerej 16 pazdziernika 1667 roku w ciagu czterech godzin w podhajeckim kosciele podpisal rozejm. Kozacy spóznili sie na rozmowy, bedac zajeci obrona swego taboru. Przetrzymawszy sie jeszcze jakis czas, pozbawiony wsparcia, Doroszenko byl zmuszony równiez podpisac rozejm.
   Janowi Sobieskiemu ta wygrana pomogla zostac Wielkim Hetmanem Koronnym, a wkrótce polskim królem Janem III.
   Na oryginaly Umów Podhajeckich, zupelnym przypadkiem trafil w archiwum MSZ Francji w Paryzu, historyk, profesor Uniwersytetu w Redgard (USA) Taras Hunczak. Swietnie zachowane kopie tych dokumentów znajduja sie w podhajeckim Muzeum Historyczno-Przyrodniczym. W kosciele natomiast mozna zobaczyc tablice upamietniajaca to wydarzenie sprzed ponad 300 lat.


Swieta Anna chroni poleglych.
   We wrzesniu 1883 z okazji 200 rocznicy bitwy pod Wiedniem, Polacy z Podhajec postawili kolumne sw. Anny na pamiatke obrony miasta. Pomnik zostal zburzony w 1944 przez niemieckich artylerzystów. W 1991 odnowiono ocalale resztki pomnika.

Jest nadzieja?
   Warto tez wspomniec o zabytkowym kosciele sw. Trójcy, który jest wpisany do Czerwonej Ksiegi Architektury. Swiatynia zbudowana w stylu gotyckim, zostala postawiona na miejscu spalonej swiatyni. Kosciól byl  wielokrotnie przebudowywany w polowie XVII wieku sa tu kaplice Potockich i Zofii ze Zmiechowa. Ta monumentalna swiatynia jednak potrzebuje natychmiastowych prac renowacyjnych. W podziemiach kosciola pochowany jest dawny wlasciciel miasta, hetman wielki koronny Stanislaw Potocki. Posrodku kosciola znajdowaly sie wspaniale organy, ufundowane przez miejscowych Polaków z okazji 100-lecia Insurekcji Kosciuszkowskiej.
   Kolodnicki wraz z paroma innymi entuzjastami miasta dbaja o swiatynie, jednak ich starania to stanowczo za malo. Ostatnio w sprawe odbudowy kosciola zaangazowali sie dawni mieszkancy Podhajec i ich potomkowie mieszkajacy obecnie w Polsce. Jest nadzieja na wsparcie ze strony polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i innych polskich organizacji.


Wazne miejsca Podhajec.
   Kulturalne i spoleczno-polityczne zycie Polaków koncentrowalo sie przede wszystkim wokól zamku, który juz nie istnieje oraz kosciola. Z czasem wybudowano Dom Polski „Sokól”, pomnik Adama Mickiewicza (w 1897). Czesto  wpadaja tu goscie z Polski. Zachowal sie takze dom bylej wlascicielki miasta ksieznej Marceliny Czartoryskiej, ulubionej uczennicy Fryderyka Chopina.
   W miescie zachowalo sie pare starych budynków, swiadków polskiej, zydowskiej i ukrainskiej historii. Niesamowitym jest podhajecki Rynek Glówny, chyba jako jedyny na Ukrainie ma ksztalt trójkata. To w Podhajcach znajduje sie jeden z najlepiej zachowanych cmentarzy zydowskich, na którym mozna odnalesc groby z XV wieku. Ostatni pochówek datuje sie na rok 1952.
   W Podhajcach istnieja podziemia, które ukrywaja wiele niezbadanych tajemnic. Te przejscia podziemne laczyly kiedys kosciól, zamek i niektóre cerkwie. Od czasu od czasu daja o sobie znac, zawalajac sie na poszczególnych odcinkach. Uderzajace piekno widzi sie takze w cerkwi Uspienskiej, zwana cerkwia - rycerzem (jest otoczona murem obronnym). To cecha charakterystyczna wielu swiatyn na Podolu. Mozna sie takze zachwycic cerkwia Spasa (1772), drewniana dzwonnica (1893), swiatynia Wszystkich Swietych Ukrainskiego Narodu (2004).

Miasto znane dzieki swoim mieszkancom.
   W Podhajcach urodzilo sie wielu ludzi, którzy wniesli powazny wklad w historie Polski. Obecnie, na krakowskich Bielanach znajduje sie ogromny klasztor zakonu kamedulów, wybudowany za pieniadze podhajczanina Mikolaja  Wolskiego. Z Podhajec wywodzi sie takze jeden z twórców Konstytucji 3 Maja Ignacy Potocki i jego brat Stanislaw - general, polityk, pisarz. Stad tez pochodzi Adam Czyzewicz, lekarz, dzialacz spoleczny, profesor Szkoly Chirurgiczno-Medycznej we Lwowie, jeden z organizatorów szpitalnictwa i publicznej sluzby zdrowia. Ostatni wlasciciel Podhajec byl takze inicjatorem otwarcia kolei Lwów-Podhajce.
   Swoja dzialalnoscia spoleczna, lekarz Stanislaw Choróbski zasluzyl sobie na ogromne uznanie wsród mieszczan. Glówny lekarz szpitala powiatowego o kazdej porze dnia i nocy spieszyl do chorych, potrzebujacych pomocy. Jeden z jego synów, Jerzy Choróbski, byl znanym specjalista w dziedzinie neurochirurgii. Urodzil sie tu takze polski historyk, pedagog Iwo Weszler, jeden z najbardziej znanych twórców teatru i kina Tadeusz Lomnicki i jego brat rezyser i scenarzysta Jan, a takze biskup oraz wiezien NKWD Mieczyslaw Kowalczyk.

Halina Pugator
Material pochodzi z "Kuriera Galicyjskiego" nr 4/2011

Photo...

Czerniowce

Zwiedzaj z nami...

... Lwów - L'viv,


Żółkiew,


Drohobycz,


Luck - ,


Ostróg,


Tarnopol
- Ternopil,



Krzemieniec,


Stanislawów
- Iwano-Frankiwsk,


Kolomyia,


Czerniowce,


Użhorod - ,


Mukaczewo...