Sitemap Poland English Slovak
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck - photo Olek

Популярне
36. Braniccy...
Published: 15.03.2011



   Nie bede tu opisywal parku, bo tego rodzaju zabytki  wymagaja oddzielnego artykulu. Zaznacze jedynie, ze po letnich palacach Branickich, stojacych w parku przed rewolucja bolszewicka, i noszacych nazwy Austeria, Monarszy, Pierwszy, Drugi i Wielki - nie ma dzis ani sladu. Bolszewicy pozostawili jedynie wielki dom ogrodnika, w którym miesci sie dzis siedziba administracji parku. Odbudowano natomiast pawilon taneczny, stojacy obok fundamentów Austerii.
   Ostatnia wlascicielka Bialej Cerkwi, Maria Branicka, uciekajac przed bolszewickim pogromem, uratowala jedynie kilka cennych obrazów, obwiazujac je wokól swojej parasolki.
   Powracajac do zimowej rezydencji Branickich - jest to typowa klasycystyczna budowla z portykiem wspartym na czterech kolumnach. Jej unikalnosc polega na tym, ze jest drewniana. Podobnych budowli na Ukrainie sa jednostki, a tym bardziej powstalych pod koniec XVIII wieku. Jej wnetrza byly udekorowane nie mniej wystawnie niz letnie rezydencje w parku. Niestety wszystko to zostalo rozgrabione przez bolszewików w 1920 roku. Zachowaly sie jedynie  dwie kolumny przy wejsciu do gabinetu dyrektora szkoly artystycznej, który obecnie ma tu swoja rezydencje. W sali balowej umieszczono kilka zdjec Elzbiety Rózy Czackiej, która urodzila sie w tym palacu w 1876 roku, i zostala pózniej zalozycielka zgromadzenia sióstr franciszkanek sluzebnic Krzyza, które opiekuje sie ociemnialymi dziecmi.
   Jeszcze niedawno po prawej od wejscia stala oficyna o podobnej palacowej architekturze. Zabytek padl ofiara niechlujstwa (a moze umyslnego podpalenia) i splonal. Obecnie teren otoczony jest plotem, a jego wlasciciel od kilku lat obiecuje odbudowanie oficyny w jej pierwotnym ksztalcie. Sa to na razie tylko obiecanki.
   W Bialej Cerkwi znajduje sie jeszcze kilka budowli, które sa najstarsze, a jednoczesnie - najbardziej interesujace w miescie. Dla przykladu - stacja pocztowa z 1820 roku, rzedy handlowe z lat 1809–1814 i unikalne magazyny z konca XVIII wieku. Zadziwiajace jest to, ze wszystkie te zabytki wybudowal zalozyciel handlowej konfederacji Franciszek Ksawery Branicki i do dzis pelnia one swe pierwotne funkcje.
   W Bialej Cerkwi byl tez zamek, wystawiony w 1331 roku przez ksiecia litewskiego Olgierda, który w XVI wieku zostal przebudowany przez wojewode kijowskiego Fryderyka Pronskiego. Nie pozostalo po nim zadnych sladów.
   Kolejna znaczaca rezydencja Branickich lezy równiez na Ziemi Kijowskiej, w miejscowosci Stawiszcze. W XVII wieku podstarosta  Rokoszy wybudowal tu niewielki zamek dla obrony przed Tatarami. Krajoznawca Laurenty Pochylewicz pisze, ze w 1665 roku zamek ob
legal wspólnie z Janem Sobieskim hetman Stefan Czarniecki. Przyszly król zaproponowal broniacym sie tu kozakom bardzo dogodne warunki kapitulacji, ale ci odmówili. Po kilkumiesiecznym oblezeniu zamek i miasteczko zostaly zdobyte i spalone. W nastepnym wieku Stawiszcze nalezalo do ziem królewskich ostatniego polskiego króla Stanislawa Augusta Poniatowskiego. W 1774 roku Stawiszcze wraz z calym starostwem bialocerkiewskim król podarowal Franciszkowi Ksaweremu Branickiemu. Nowy wlasciciel wybudowal tu olbrzymi kosciól (posluzyl on pózniej jako wzór swiatyni w Bialej Cerkwi), dodajac do jego wyposazenia drogie organy i oltarze z karraryjskiego marmuru. Po rewolucji bolszewickiej zabytek zostal zniszczony. Obok kosciola, syn Franciszka - Aleksander Branicki - miedzy innymi jeden z pierwszych polskich fotografików-amatorów, rozpoczal w II polowie XIX budowe palacu. Jego czesc centralna, najstarsza, byla pietrowa, pózniej zostala polaczona krytymi galeriami z pietrowymi oficynami goscinnymi. Jak wspominaja wspólczesni, w tej rezydencji Branickich tez nie braklo przepychu, chociaz wlasciciele przebywali tam przewaznie latem.
   W skarbcu palacowym przechowywana byla zastawa stolowa na 120 osób, wykonana przez paryskiego jubilera Odio. Na scianach wzbudzaly podziw obrazy Rubensa i dziela mistrzów szkoly niemieckiej. Ze stropów zwisaly wspaniale zyrandole, a ze scian swiecily krysztalowe kandelabry. W salach i salonach stala chinska porcelana i tureckie meble (czy warto tu wspomniec, ze te przedmioty trudno porównywac z dzisiejsza produkcja z tych panstw?). Dzis z tego przepychu i bogactwa nie pozostalo ani sladu. Grabiez rozpoczela sie juz podczas I wojny swiatowej, dziela zas dokonano po rewolucji.
   Z samego palacu zachowala sie - jezeli tak rzec mozna -  jedynie prawa, tak zwana „damska”, oficyna. Obecnie w tej przebudowanej nie do poznania budowli miesci sie muzeum krajoznawcze i dom twórczosci dla dzieci. Obok stoi czworokatna wieza cisnien, podobna w architekturze do zamkowej. Natomiast w dobrym stanie dotrwal do naszych czasów szpital Wladyslawa Branickiego z 1911 roku. Do dzis funkcjonuje tu lecznica. Jezeli spojrzymy na plany tej budowli, to przypomina ona ówczesne samoloty-biplany. Jest to danina pasji Branickiego - lotnictwu.
   Miasto Luboml uwazane jest za jedno z najstarszych na Wolyniu i notowane jest juz w kronice ipatijewskiej z roku 1287. Z tych czasów w centrum miasta pozostaly znane wszystkim wysokie waly zamkowe. Sam zamek byl drewniany. Za walami stoi budynek szkolny, który jest palacem Franciszka Ksawerego Branickiego, a wlasciwie jego poludniowego skrzydla.
   Król Stanislaw August w II polowie XVIII oddal Luboml  Branickim. Chociaz ich rezydencja byla Biala Cerkiew, to i tu wybudowali sobie olbrzymi palac, skladajacy sie z trzech czesci. Niestety nic nie wiemy o jego wyposazeniu. W polowie XIX rzad carski skonfiskowal rezydencje za dzialalnosc polityczna Franciszka Ksawerego Branickiego juniora i przekazal ja róznym wlascicielom. Po tym i miasto, i sam palac zaczely podupadac. W 1881 palac splonal, rujnacji dokonala II wojna swiatowa, a w 1957 pozostalosci zostaly przebudowane.
   Budowla, oprócz czterech niewielkich kolumn przy wejsciu i bocznego ryzalitu pozbawiona jest zewnetrznych ozdób. Zachowaly sie ruiny oficyny, polaczonej niegdys z plіacem ozdobnym murem.
   Niestety, w miescie nie ocalal równiez glówny jego zabytek - obronna synagoga z XVII wieku, zniszczona przez hitlerowców. Nie zachowaly sie tez sukiennice przy rynku, pochodzace z czasów Branickich, ani oryginalne chodniki z konskich zebów. Ale zachowal sie najstarszy na Wolyniu murowany kosciól z 1412 z barokowa dzwonnica, mlodsza od swiatyni o dwiescie lat.
   Ostatni z Branickich wedlug linii meskiej - Adam Branicki, byl wlascicielem palacu w Wilanowie i zmarl w 1947 roku, gdy palac zostal znacjonalizowany. Do rodziny nalezaly palace na Nowym Swiecie w Warszawie (byla ambasada Wielkiej Brytanii) i w Natolinie. Córka Adama - Anna z Branickich Wolska, urodzona w 1924 roku, kontynuuje linie rodowa.



Palac Branickich w Bialymstoku

Photo...

rysunek Orda


Miedzyborz - photo Olek

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...