Sitemap Poland English Slovak
Меню
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck - photo Olek

Популярне
22b. Wisniowieccy...
Published: 15.11.2012



   Wisniowiec mozna w pewnym stopniu uznac za kolebke Siczy Zaporoskiej. Stad pochodzi ksiaze Dymitr (Bajda) Wisniowiecki - jeden z zalozycieli slynnego Nizowego Kozactwa Zaporoskiego. Jego pomnik ustawiono na walach zamku. Potomkowie ksiecia wspólnie z rodem Mniszchów byli, jesli tak mozna okreslic, sponsorami „moskiewskiej awantury” z Lzedmytrem I w roli glównej. Maryna Mniszech wyszla za maz za Grigorija Otrepiewa w cerkwi Podwyzszenia Krzyza Swietego, zalozonej przez Bajde pod murami zamku. Do 1944 roku w parku stala „altanka Maryny”, gdzie wedlug legendy odbyly sie zareczyny Maryny i Grigorija.
    Nie mniej wyrazny slad w historii Wisniowca pozostawil jeszcze jeden ksiaze Wisniowiecki - wychwalany przez Polaków i przeklety przez Ukrainców, Jeremi. On, jako pierwszy z rodu przeszedl z wiary prawoslawnej na katolicka. Na znak lojalnosci wobec Rzymu ksiaze ufundowal obok zamku klasztor karmelitów bosych. On tez przebudowal i wzmocnil fortyfikacje rodzinnego gniazda. Ale nie zdalo sie to na nic, bo kozacy dwukrotnie - w 1648 i 1655 roku - zdobywali zamek, niszczac go. Na zamku m.in. przez pewien czas przetrzymywano po przegranej bitwie pod Beresteczkiem Bogdana Chmielnickiego. Tatarzy puscili hetmana wolno dopiero po otrzymaniu olbrzymiego okupu. Jednak prawdziwa tragedia wydarzyla sie dopiero w 1675 roku, kiedy to pod mury miasta nadciagnela turecka armia pod wodza Ibrahima Szyszmana. Garnizon bronil sie meznie, ale (wg Mieczyslawa Orlowicza) z powodu zdrady Zydów twierdza upadla. Wówczas to wlasnie Turcy wycieli w pien wszystkich obronców zamku.
    Rozkwit miasta i zamku nastapil dopiero na przelomie XVII i XVIII wieków za ostatniego z rodu wojewody Michala Serwacego Wisniowieckiego - jednego z najbogatszych magnatów Rzeczypospolitej. Jego majatek liczyl 9 miast i 150 wiosek i byl wyceniamy na 14 mln zlotych - niespotykana na tamte czasy sume!
   Na miejscu starego rodowego zamku Jakub Daprès Blangey okolo roku 1730 wzniósl rezydencje iscie królewska, w stylu barokowym. Wojewoda przeniósl tu najcenniejsze rzeczy ze swoich licznych majatków, co dalo poczatek olbrzymiej Wisniowieckiej kolekcji dziel sztuki o wysokiej wartosci. We wspanialych komnatach urzadzal uczty i bale, którym zazdroscila nie tylko Warszawa, ale i inne stolice.
   Gdy stary wojewoda zmarl w 1744 roku, ceremonia pogrzebowa byla tak wspaniala, ze uwazano ja za „pogrzeb XVIII wieku”. Zjechalo sie wtedy szlachty bez liku, a stypa trwala cztery dni. Ksiecia zlozono w krypcie kosciola karmelitów bosych, kruszac nad jego trumna herb rodowy - symboliczny znak wygasniecia linii Wisniowieckich. Ksiaze nie pozostawil po sobie potomka meskiego.
    Wisniowiec przypadl w spadku Mniszchom i marszalek wielki koronny Michal Jerzy Mniszech stal sie dobroczynca calego miasta, w tym rezydencji. Przeniósl sie tu i przewiózl ze swych rezydencji niezliczone dziela sztuki i bezcenne zabytki historyczne. Np. z zamku w Laszkach Murowanych, gdzie niegdys mieszkala Maryna, przywiózl caly cykl obrazów z zycia Lzedmytra I i jego malzonki, jak równiez kosztowna karete z herbem w ksztalcie splecionych dwóch liter M (Maryna Mniszech) na drzwiach.
   Michal Jerzy byl bliskim przyjacielem ostatniego króla Polski Stanislawa Augusta Poniatowskiego. Ten z kolei sprezentowal marszalkowi liczne cenne plótna, rzezby i bizuterie. Marszalek nie pozostal mu dluzny. W 1781 roku przez cztery tygodnie goscil w Wisniowcu caly dwór królewski z monarcha na czele. Król oczekiwal tu na przyjazd carewicza Pawla I, który podrózowal przez Ukraine do Europy pod pseudonimem hrabia de Nord. Przyszly imperator spedzil tu szesc dni i na pamiatke pozostawil po sobie wlasnorecznie wyrzezbiony podpis na jednym z lichtarzy.
    Jeszcze wspanialszy bal urzadzil Mniszech na czesc króla w 1878 roku, gdy ten jechal na spotkanie z Katarzyna II do Kaniowa. Stanislaw August nigdy nie zapomnial tej goscinnosci i wynagradzal przyjaciela przy kazdej okazji. Wszystko to jeszcze bardziej uzupenialo jego kolekcje.
   Syn Michala Jerzego, Karol Filip Mniszech, równiez staral sie wszelkimi srodkami podtrzymywac wielkopanski duch rezydencji. Uzupelnial cenne zbiory: zalozyl gabinet geologiczny ze wspanialym zbiorem kamieni szlachetnych. W tym okresie - I polowa XIX wieku - w Wisniowcu bylo okolo 1800 obrazów mistrzów europejskich: Canaletto, Veronese, Holbein, Lampi, Rubens, Rembrandt, Cranach i inni. Niektóre czesci kolekcji pochodzily ze zbiorów Wisniowieckich, Mniszchów, królów Polski i innych dworów europejskich. Biblioteka liczyla 13 tys. woluminów i byly tu archiwa najbardziej wplywowych polskich rodów, bezcenne dla naukowców. A juz porcelany, sztuce srebrne, zlote, kosztownych mebli, zbroi i broni, gobelinów - trudno bylo zliczyc.
    Niestety, wszystko ma swój koniec. Po smierci Karola Filipa majatek powoli niszczal. Synowie dziedzica byli z przekonania kosmopolitami i mieszkali przewaznie w Paryzu, a jeden z nich, Andrzej Jerzy, wywiózl do Francji wiele cennych rzeczy z rodowych zbiorów. Na koniec Mniszchowie sprzedali palac gruzinskiej ksieznej Abamelek, która równiez systematycznie „oczyszczala” rezydencje ze zbiorów. Nowa wlascicielka wywiozla z palacu 12 wozów czego sie dalo. Rabunek na jakis czas ustal, gdy palac wykupil u Gruzinki Wlodzimierz Broel-Plater. Niestety, jemu po prostu nie starczylo kosztów na utrzymanie tak ogromnej rezydencji i w 1873 roku Wisniowiec przechodzi do rak kijowskiego kupca greckiego pochodzenia, aferzysty Iwana Tolli. Ten juz bez zadnych skrupulów wyprzedaje na prawo i lewo skarby Wisniowieckich i Mniszchów. Rosyjskiemu generalowi daje w darze cykl obrazów z Lzedmytrem. Wywozi do Kijowa cala biblioteke, a do Petersburga - barokowe piece kaflowe (kilka z nich znalazlo sie na zamku na Wawelu). Organizowal nawet otwarte aukcje zbiorów palacowych. Na krótko majatek dostaje sie do rak rosyjskiego filantropa Pawla Demidowa. Szczerze próbowal przywrócic palacowi zlote czasy, uwazajac go bardziej za muzeum niz rezydencje. Skupywal rozproszone zbiory, uzupelnial wlasnymi zbiorami. Interesujace, ze nawet spladrowane, lezace pod golym niebem trumny Michala Serwacego i jego krewnych z podziemi spalonego klasztoru karmelitów bosych wlasnym kosztem przeniósl i pochowal na cmentarzu katolickim, urzadzajac przy tym bylym wlascicielom palacu salwe honorowa.
    Niebawem nadciagnela I wojna swiatowa. Dziwne, ale wówczas rezydencja prawie nie ucierpiala. Za to juz w 1920 roku, gdy w drodze na Warszawe rezydowali tu zolnierze Budionnego, zadali oni palacowi najwieksze straty. Prawie wszystkie cenne rzeczy z komnat wówczas zaginely. Przepadlo wtedy 45 tysecy kafli holenderskich (zaden rysunek nie powtarzal sie dwa razy), zdobiacych hall palacu.
   W okresie miedzywojennym prowadzono tu prace konserwatorskie. Jednym z architektów byl Waclaw Horodecki. Wtedy umieszczono tu biura administracji. Nalezy jednak z przykroscia stwierdzic, ze ostatecznie rezydencja utracila swój przepych wskutek dzialan UPA. W lutym 1944 roku weszli oni do Wisniowca, wymordowali kilkuset Polaków, podpalili kosciól karmelitów i palac. Ruiny kosciola wkrótce rozebrano, a zamek odnowiono, ale tylko z zewnatrz.

   Przez dlugi czas dzialaly tu Dom Kultury, szkola muzyczna i technikum. Dzis caly kompleks palacowy z parkiem zostal przekazany organizacji „Palace Ziemi Tarnopolskiej”, która stara sie odrodzic zabytki w swoim obwodzie. W kilku salach zostalo juz otwarte niewielkie muzeum, ale calosc zabytku czeka na renowacje. Do naszych czasów doczekaly wspaniale bramy-bliznieta z palacu i klasztoru karmelitów (dzis miesci sie tu internat), mury obronne dawnego klasztoru i zamku Wisniowieckich, cerkiew Podwyzszenia Krzyza Swietego, zdziczaly park, zalozony przez Dionizego McClaira i cmentarz katolicki z pochówkami Michala Serwacego Wisniowieckiego i czlonków rodu. Porównujac z innymi zabytkami Wolynia - to i tak bardzo duzo.
   A co dzieje sie ze skarbami Wisniowieckich? Kilka portretów ksiazat Wisniowieckich znajduje sie w Narodowym muzeum historycznym Ukrainy; portret Stanislawa Augusta autorstwa Antonio Lampi - w magazynach Kijowskiego muzeum sztuki zachodniej i wschodniej im. Hanenków; co nieco z obrazów z palacu trafilo do muzeów Warszawy i Londynu oraz do paryskich kolekcji prywatnych.
   Po 1920 roku w piwnicach kijowskiego budynku Tolli odnaleziono olbrzymie skrzynie z czescia biblioteki Wisniowieckich. Prawdopodobnie trafily do jednej z bibliotek stolicy. Inna czesc biblioteki odnaleziono w zalanych piwnicach w Petersburgu. Z tego udalo sie uratowac jedynie 1/3 czesc, która prawdopodobnie tez znajduje sie w którejs z bibliotek w tym miescie.
   Po tym, jak administracja rezerwatu historycznego „Wisniowiec” wygrala grant ambasady USA na odnowienie sali lustrzanej palacu, prace zostaly juz prawie ukonczone. Jesienia tego roku ma odbyc sie uroczyste otwarcie tej sali.
photo; Albin Marciniak, Zakapior

Photo...

rysunek Orda


Miedzyborz - photo Olek

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...