Sitemap Poland English Slovak
Меню
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck - photo Olek

Популярне
18a. Czartoryscy (cz. 2)
Published: 09.10.2013


Czernelica
   Nad Dniestrem w miejscowosci Czernelica zachowal sie potezny bastionowy zamek z 1659 roku, który swe istnienie zawdziecza wojewodzie braclawskiemu Michalowi Jerzemu Czartoryskiemu. Po zrujnowaniu go przez Turków ród Czartoryskich odbudowal fortyfikacje, które odegraly wazna  role w moldawskich wyprawach Jana III Sobieskiego. Zabytek zachowal swoje obrysy, ale mury sa mocno zniszczone. Wewnatrz jest sad jabloniowy, glówna zas atrakcja zamku to wieza nadbramna uwienczona renesansowym portalem i plaskorzezba z herbem Czartoryskich - Pogon. Obok zamku zachowaly sie ruiny dominikanskiego kosciola, z podobnym do zamkowego portalem. Wojewoda braclawski Michal Jerzy Czartoryski razem z forteca ufundowal kosciól sw. Michala Archaniola dla oo. kaznodziejów. Kroniki datuja powstanie tego osrodka na rok 1661. Juz w roku 1669 Eufrozynia Czartoryska wystawila gotycka awiatynie, która otrzymala renesansowy portal ozdobiony herbem Pogon. Jest on mniejszy od zamkowego, lecz dobrze zachowany. Klasztor posiadal kopie cudownego obrazu Matki Boskiej Czestochowskiej, który z pewnoscia byl tam przechowywany, gdy cale Pokucie wraz z Czernelica byly grabione przez rosyjskie wojska, dowodzone przez marszalka Minicha w czasie jego wyprawy na Turcje. Obok kosciola stala dzwonnica, która wykorzystywano jako kostnice.
   Klasztor zostal skasowany przez cesarza Józefa II, a kosciól od konca XVIII wieku byl swiatynia parafialna. Arcybiskup Andrzej Ankwicz wizytujac w 1833 roku podominikanski klasztor odnotowal jego zly stan i re konsekrowal kosciól pod wezwaniem sw. Antoniego z Padwy.
    Po II wojnie swiatowej wykorzystywano go jako magazyn, polozono nawet nowy gontowy dach, zniszczywszy przy tym sygnaturke. W okresie niezaleznosci Ukrainy zabytek opustoszal, a w 2005 roku zostal spalony przez miejscowe dzieci. Zawalilo sie sklepienie, na murach urósl niewielki gaik. W okresie swej swietnosci kosciól posiadal piekne dekoracje, mial siedem drewnianych oltarzy. Dzis po tym nie zostalo sladu. Ocalal rzezbiony portal nad wejsciem do zakrystii z herbem Pilawa i inicjaami, które mozna rozszyfrowac jako: E(ufrozynia) S(tanislawska) X(iezna) C(zartoryska). Pilawa jest rodowym herbem Potockich i zostal tu umieszczony, poniewaz ksiezna byla malzonka Piotra Potockiego. Herb Pogon na portalu nad wejsciem do kosciola ma inicjaly, które mozna rozszyfrowac jako: M(ichal) I(erzy) X(iaze) C(zartoryski) W(ojewoda) W(olynski). Zachowala sie tez przy wejsciu koncha na wode swiecona oraz drewniany ganek (dzis niebezpiecznie wchodzic na niego) dawnego chóru, pochodzacy zapewne z XVIII wieku.
   Najpotezniejszym zamkiem Podola, który przechowuje pamiec o Czartoryskich, jest forteca w Miedzybozu. Forteca, jak i samo miasto, sa jednymi z najstarszych na Ukrainie: Miedzybóz wspomniany jest pod rokiem 1146 w Kronice klasztoru Hipatiewskiego. Gdy Podole przeszlo do Litwy, miasto nalezalo do Koriatowiczów, potomków Gedymina. Tu, u zbiegu dwóch rzek Bohu i Buzka (stad nazwa miasta) wystawili oni murowany zamek. Bylo to w wieku XIV (wedlug innych danych - w XV). Gwaltowny rozwój Miedzyboza zaczal sie w 1540 roku, gdy jego wlascicielem zostal hetman koronny Mikolaj Sieniawski, który przejal go po szlachcicu Zborowskim. Byl to jeden z najbardziej doswiadczonych hetmanów w ówczesnej Rzeczypospolitej, który, m.in. przyczynil sie do powstania Siczy Zaporoskiej. Przez cale swoje zycie - a dozyl lat 80 - co roku bronil Rzeczpospolitej przed Turkami, Tatarami i Wolochami. Na swoich terenach wznosil potezne fortece, wiec i forteca miedzybózska miala wewnatrz pietrowy palac, a na jego dachu do dzis stoja potezne wazony, które w okresie pobytu wlasciciela wypelniano oliwa i podpalano noca.
    Po wygasnieciu rodu Sieniawskich Miedzybóz w XVII wieku dostal sie Czartoryskim. Tutaj prawie rok (1790) staly wojska Tadeusza Kosciuszki. 44-letni general, przyszly bohater Polski, zakochal sie tu w 18-letniej Tekli Zurawskiej, ale ojciec dziewczyny odmówil mu jej reki. Za poparcie powstania kosciuszkowskiego Katarzyna II skonfiskowala Czartoryskim posiadosc, ale niedlugo przed swa smiercia zwrócila im majatek. Jednego z najwybitniejszych przedstawicieli rodu - Adama Jerzego Czartoryskiego wybrano na przewodniczacego polskiego rzadu, utworzonego przez powstanców w 1831 roku.
   Po porazce powstania Czartoryski zmuszony byl emigrowac do Paryza, gdzie byl uwazany za króla Polski na uchodzctwie, i kierowal stronnictwem Hotelu Lambert. Za udzial w powstaniu rzad carski ostatecznie odebral Czartoryskim Miedzybóz, zlikwidowal szkole, zalozona w 1814 roku przez Adama Jerzego i urzadzil w miasteczku wojskowy garnizon. Na letnie manewry przyjezdzali tu carowie Mikolaj I i Aleksander II. Od 1868 roku na zamku kwaterowal Ochtyrski pulk husarski, któremu patronowala cesarzowa Olga, mieszkajaca co roku w starym palacu Sieniawskich, czesciowo przebudowanym i odrestaurowanym. Córke Aleksandra III tak pochlonela idea patronatu, ze w koncu rozwiodla sie ze swym mezem ksieciem Oldemburskim i wyszla za rotmistrza „swego” pulku Mikolaja Kulikowskiego.
    Miedzybózski zamek przetrwal wiele najazdów. Tatarzy, napadajacy na Podole i Wolyn Kuczmankim i Czarnym szlakami, które zbiegaly sie w miescie, prawie co roku „goscili” pod murami fortecy. W 1516 roku zginal tu wnuk Konstantego Ostrogskiego, Roman. Hetman Mikolaj Sieniawski meznie i umiejetnie bronil zamku. W wieku 77 lat (w roku 1566) obronil sie przed kolejnych najazdem Tatarów. Nie gorsi od ojca byli tez jego synowie.
   Podczas najazdu Chmielnickiego Miedzybóz, w odróznieniu od innych fortec Podola, odbil trzy szturmy kozaków Maksyma Krzywonosa. Ale gdy pod dowództwem Chmielnickiego zblizyly sie glówne sily, zaloga poddala sie. Zeby kozacy nie grabili miasta starosta prosil hetmana o osobista opieke nad nim. Chmielnicki chetnie na to przystal i pozostawil na zamku zaloge pod dowództwem pulkownika Jakimenki. Zadne domostwo nie bylo wówczas spladrowane. Podczas tych zmagan forteca jeszcze dwa razy przechodzila z rak do rak. W 1657 w okolicy stanal obronnym taborem ksiaze Rakoczy, który uprzednio podjal próbe przejecia wladzy w Rzeczypospolitej. Stefan Czarniecki otoczyl tabor i zmusil go do poddania na bardzo niekorzystnych warunkach. Potem Czarniecki nakazal na walach obozu wegierskiego wystawic niewielki murowany zamek, który stal do roku 1820, a pod nieobecnosc wlasciciela zostal rozebrany przez zarzadce majatku Czartoryskich, niejakiego pana Puchalskiego. Gdy Czartoryski wrócil z zagranicy, nakazal batozyc Puchalskiego i przegonil go precz. Milosnik historii Adam Jerzy bardzo zalowal romantycznego widoku na „Zamek Rakoczego”.
    Po Chmielnickim Miedzybóz bez powodzenia oblegali kozacy Petra Doroszenki, zas po haniebnym pokoju buczackim, miasto jak i cale Podole, przejeli Turcy. Swoja siedzibe mieli wówczas na zamku Lipkowie (litewscy Tatarzy). Hetman Mikolaj Sieniawski (potomek Mikolaja z XVI wieku) nie zgodzil sie na te sytuacje, najechal zamek i zdobyl go. Ale gdy w roku 1676 na Podole przybyl sam Muhammed IV, aby pomscic syna poleglego pod Ladyzynem, zamek znów przeszedl do rak Osmanów. Nowe wladze utworzyly tu sandzak - centrum administracyjne baszów. Trzej z nich zostali pochowani przy kosciele z XVI wieku, który Turcy zamienili na meczet. Teraz zaloga skladala sie z doswiadczonych zolnierzy - janczarów. Gdy w 1681 roku wznowiono dzialania wojenne, garnizon zostal powiekszony trzykrotnie. Jednak przy nadejsciu Jana III Sobieskiego Turcy opuscili fortece, usilujac ja zniszczyc. Z tamtych czasów pozostaly w Miedzybozu dwa slupy tureckie, które wystawiono zapewne na czesc baszów.
   Po raz ostatni forteca byla swiadkiem zmagan wojennych w 1703 roku. Pierwotnie zostala zdobyta przez kozaków Samusia, a po ich wybiciu - przez Mikolaja Sieniawskiego.
   Forteca dzis, pomimo licznych krwawych zmagan i oblezen, sprawia niezapomniane wrazenie. Jej trójkatny donzon przypomina dziób wielkiego statku, który rozcina fale Bohu i Buzka, przeplywajacych pod murami. Prowadzone sa prace konserwatorskie, w twierdzy odbywaja sie rozliczne festiwale i jest nadzieja na jej szybka rekonstrukcje.
Miedzybóz

Photo...

rysunek Orda


Miedzyborz - photo Olek

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...