Sitemap Poland English Slovak
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck

Популярне
21. ... miasto prywatne Жовква, Żowkwa...
Published: 10.05.2013

Zólkiew

    Dzieje Zólkwi jako miasta nie sa zbyt dawne. Poczatkowo istniala na tym miejscu wies Winniki, która w roku 1556 znalazla sie w rekach Stanislawa Zólkiewskiego, wojewody ruskiego, pierwszego senatora w rodzinie. Wielka kariere zrobil dopiero jego syn, równiez Stanislaw. Zawdzieczal ja bliskim zwiazkom z Janem Zamoyskim i wybitnym talentom wojskowym, Zólkiewski bral udzial we wszystkich kampaniach wojennych za czasów Batorego, przyczynil sie tez do obsadzenia na tronie Zygmunta III. W rezultacie nowy król ofiarowal mu wkrótce bulawe polna, a nastepnie kasztelanie kijowska.
   W roku 1597 Stanislaw Zólkiewski postanowil utrwalic pozycje wlasna i swej rodziny przez zalozenie miasta-siedziby rodowej. Wybór padl na Winniki, a nowe miasto nazwano Zólkwia, na pamiatke starego rodzinnego gniazda w Lubelskiem. Hetman niewatpliwie wzorowal sie tu na Janie Zamoyskim, zalozycielu Zamoscia. Zólkiew jest jednak mniej renesansowa i mniej wloska niz Zamosc, ale przez to jakby bardziej rodzima, pelniej wrosnieta w lokalne tradycje i stosunki.
    „Glowe" ukladu urbanistycznego stanowl zamek Stanislawa Zólkiewskiego, wzniesiony na tradycyjnym planie kwadratu z dziedzincem posrodku, wlaczony w system murów miejskich. Przez srodek miasta biegl trakt z Rawy Ruskiej do Lwowa ujety w glówne bramy - Glinska i Lwowska. Calosc zalozenia otoczona byla fosa zasilana przez rzeczke o dzwiecznej nazwie Swinia. Z dawnych fortyfikacji Zólkwi istnieja jeszcze fragmenty murów oraz bramy Glinska i Zwierzyniecka. Przy rynku, który
uwazany byl za najpiekniejszy rynek malomiasteczkowy w poludniowo-wschodniej Polsce, przed zamkiem znalazl sie ratusz, kosciól famy i kolegiata zólkiewska, której wnetrze prezbiterium przyozdobione bylo olbrzymich rozmiarów XVII-wiecznymi obrazami przedstawiajacymi zwycieskie bitwy Zólkiewskiego i Sobieskiego pod Kluszynem, Chocimiem, Wiedniem, Parkanami. Tuz, obok, ale juz poza rynkiem, umieszczono cerkiew greckokatolicka, a przy murach miejskich od strony pólnocnej - synagoge. W ten sposób Stanislaw Zólkiewski, sam gorliwy katolik, zadbal o potrzeby religijne wszystkich liczacych sie grup mieszkanców.
    Zachowaly sie przekazy o wspanialym urzadzeniu zamku za czasów Zólkiewskiego, o pieknym przylegajacym don ogrodzie i rozleglym zwierzyncu. Niestety, ze swietnosci pozostalo niewiele. Glównym pomnikiem hetmana jest, wiec dzis kociól parafialny pod wezwaniem, ss. Wawrzynca i Stanislawa.
   Rok 1620 przyniósl zaglade meskiej linii rodziny Zólkiewskich. W czasie nieszczesnego odwrotu po bitwie pod Cecora zginal stary hetman, a jego syn Jan zmarl z odniesionych tam ran. Obydwaj spoczeli w Zólkiewskiej farze, która stala sie w ten sposób mauzoleum rodowym, ale zgodnie z wola hetmana takze czyms wiecej - pomnikiem chwaly oreza polskiego.
    Po wygasnieciu rodu Zólkiewskich majatek Zólkiew przeszla droga dziedziczenia po kadzieli na Danilowiczów, a nastepnie na Sobieskich. Czasy Sobieskich to okres najwiekszego rozkwitu miasta. Systematycznie upiekszano zamek, rozbudowywano obwarowania miejskie, dbano o rozwój handlu i rzemiosla. W roku 1653 Teofila Sobieska, matka przyszlego króla, podjela wielka fundacje sakralna - kosciól i klasztor Dominikanów, dla upamietnienia starszego syna Marka, poleglego pod Batohem. Obszerny kosciól wzniesiono bardzo szybko - konsekracja miala miejsce juz w 1655. Obecny trójskrzydlowy budynek klasztoru powstal dopiero w wieku XVIII. Kosciól dominikanski stal sie miejscem wiecznego spoczynku Marka Sobieskiego i jego kochajacej matki, zmarlej w roku 1661. Barbarzynstwo lat powojennych przynioslo niemal calkowite zniszczenie ich nagrobków.
    W roku 1661 Jan Sobieski stal sie samodzielnym wlascicielem Zólkwi i panem calej fortuny Zólkiewskich, Danilowiczów i Sobieskich. Jego drodze zyciowej niewatpliwie przyswiecal wzór wielkiego pradziada. Wielkie sukcesy wojenne juz w wieku 39 lat przyniosly mu bulawe wielka. W szesc lat pózniej, w roku 1674 hetman Jan Sobieski zostal królem.
   Zólkiew stala sie teraz jedna ze stolic Rzeczypospolitej. Tu król czesto przyjmowal poslów. Tu odbyly sie uroczystosci wreczenia mu insygniów francuskiego orderu sw. Ducha oraz - juz po wiktorii wiedenskiej - poswieconego papieskiego miecza i kapelusza, której towarzyszyl pokaz trofeów wiedenskich. Glówna atrakcja bylo cale miasto zdobycznych namiotów tureckich, które rozstawiono w parku za zamkiem.
    Za Czasów Jana III wzniesiono nowy ratusz oraz okazala bóznice. W dzialaniach króla szczególne miejsce zajmowaіa Zólkiewska fara. Sobieski tworzyl tu systematycznie swój pomnik slawy wojennej, z cala swiadomoscia rozwijajac watki wytyczone przez pradziada. Przy wejsciu do prezbiterium stanely, wiec nagrobki ojca króla, Jakuba oraz Stanislawa Danilowicza, wykonane przez Andrzeja Schlutera. Na scianie chóru, naprzeciwko obrazu z bitwa pod Kluszynem, zawislo równie wielkie plótno, ukazujace zwyciestwo pod Chocimiem, w którego wykonaniu bral udzial gdanski malarz Andrzej Stech. Po kampanii wiedenskiej
roku 1683 przybyly jeszcze dwa obrazy, umieszczone w tran-sepcie. Przedstawiaja one zwyciestwa pod Wiedniem i Parkanami, ukazane wybitnym pedzlem Marcina Altomontego. Niestety, to jedyne w swoim rodzaju muzeum slawy wojennej nie przetrwalo w pierwotnym ksztalcie. W okresie powojennym cenne dziela Schlutera ulegly barbarzynskiej dewastacji, której skutki tylko w niewielkim stopniu mogla usunac staranna konserwacja przeprowadzona w ostatnich latach przez polskich specjalistów. Obrazy batalistyczne zostaly przejete przez Lwowska Galerie Obrazów. Trzy z nich, juz po konserwacji, sa dostepne w oddziale Galerii w Olesku.
    Po smierci Jana III Sobieskiego Zólkiew znalazla sie kolejno w rekach jego synów - Konstantego i Jakuba, a nastepnie, w roku 1740 przeszla do Radziwillów. W roku 1787 zadluzone dobra zólkiewskie zostaly rozprzedane. Zamek miescil urzedy austriackie, a od poczatku wieku XX równiez gimnazjum. Budowla spalona w czasie I wojny swiatowej, w okresie miedzywojennym zostala wprawdzie odnowiona, ale fatalne uzytkowanie w ciagu ostatniego piecdziesieciolecia doprowadzilo ja do stanu daleko posunietej ruiny.
opracowal Zakapior
fot. Mieczyslaw Kowal, Janusz Kurasz, Jurek Jaremczuk, (bo, zakapior)

Photo...

Miedzyborz

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...