Sitemap Poland English Slovak
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck - photo Olek

Популярне
17. Nad rzeka Seret...
Published: 10.11.2013



UBEZPIECZYC PODOLE OD NAPADÓW…

    "Swój poczatek - czytam w tomie XII "Slownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów slowianskich" wydanym w 1892 - zawdziecza miasto Janowi Tarnowskiemu, kaszt.(elanowi) krakows.(kiemu), hetm.(anowi) w.(ielkiemu) kor.(onnemu). Chcac ubezpieczyc Podole od  napadów Tatarów i Woloszy, postaral sie hetman u Zygmunta I (Starego) w 1540 o przywilej na zalozenie miasta nad Seretem, w ziemi halickiej a powiecie Trembowelskim, w miejscu pustem zwanem "Sopilcze" al.(bo) "Topilcze". Przywilejem tym uwalnial król osiedlajacych sie w miescie, zwanem Tarnopol, na lat 15 od podatków i wszelkich powinnosci…". Przywilejów decydujacych o bezpieczenstwie, rozwoju i zamoznosci miasta królowie wydali pózniej jeszcze kilka. Bo byly to strony niebezpieczne. Pierwszy tatarski najazd na Tarnopol mial miejsce juz w 1544, ale zostal odparty, gdyz "hetman zbudowal warowny zamek i przystapil do obwarowywania miasta wedle wymagan ówczesnej sztuki fortyfikacyjnej". Docenil to król Zygmunt August nadajac w 1550 kolejny przywilej - handlowy. "…Furmani i kupcy z sola i innymi towarami, jadacy z Halicza, Kolomyi i Kropca do Krzemienca jako tez innych miast Wolynia…" musieli tu placic lokalne clo, zas tarnopolscy  mieszczanie byli zwolnieni w calym panstwie od wszystkich cel oprócz granicznych. W 1566 tenze król "… wywdzieczac tak znaczne uslugi dziedziców ku dobru i ubezpieczeniu Rzpiltej polozone, chcac zarazem podniesc i znaczenie miasta, nadaje mu prawo skladu towarów takie, jakie Lwów posiadal…". Kupcy podazajacy ze wschodu na zachód i odwrotnie musieli wiec jezdzic przez Tarnopol i sprzedawac tam towary, dzieki czemu stal sie on waznym osrodkiem handlowym. Zmieniali sie wlasciciele zamku i miasta. Po smierci hetmana Jana Krzysztofa Tarnowskiego, ostatniego z linii rodu zwanej "Amor", przeszly one, wraz z jego dziedziczka, córka Zofia i jej zamazpójsciem za ks. Konstantego z Ostroga w rece Ostrogskich. Pózniej Zamoyskich, Sobieskich - ostatnim dziedzicem z tego rodu byl królewicz Jakub, Potockich.
PRAWA ZYDOWSKIEJ WIEKSZOSCI...
   Józef Potocki, hetman wielki koronny i wojewoda kijowski,  nadal w 1740 tarnopolskim Zydom, stanowiacym wiekszosc mieszkanców i ich kahalowi znaczne prawa. Miedzy innymi cztery domy kolo synagogi: rabinów, kantorów, szkole i zydowski szpital z mykwa (laznia) zwolnil od oplat w kwaterunku wojskowego. W sprawach miedzy soba korzystali z wlasnych sadów. "Pogrzeby odbywac mogli takze w swieta katolickie, byle wynosili umarlych bez ogloszenia i jako najnieznaczniej." itp.
   Po Potockich zamek i miasto przeszlo w rece Korytowskich. Na koncu zas Tadeusza Turkulla, od którego Tarnopol wykupil sie w 1843. Szalenie ciekawe sa opisy miasta i zamku ówczesnych podrózników, zwlaszcza niejakiego Werduna podrózujacego po Polsce w latach 1670-1672. A takze ich dzieje. M.in. zniszczenia w wyniku najazdów tatarskich i tureckich oraz kolejne odbudowy, wzloty i upadki. Ale zainteresowanych szczególami odsylam do tego slownika i innych publikacji. Wspomne tylko, ze Franciszek hr. Korytowski przebudowal zamek na poczatku XIX na palac usuwajac umocnienia, wieze i bramy. W rezultacie kolejnych przebudów i dostosowywania do nowych celów - od polowy XIX az do II  wojny swiatowej byly w nim koszary wojskowe - zmienil sie on zasadniczo. Spalony i zrujnowany w 1944 - miasto wówczas takze znacznie ucierpialo, zostal odbudowany w 1951. Obecnie, w niepozornym w porównaniu z tym, jakim byl zamek a nastepnie palac w przeszlosci, jest szkola sportowa i sale ekspozycyjne.
ZABYTKI SAKRALNE...
   Zmienily sie tez w ciagu stuleci, chociaz nie az tak bardzo, pozostale trzy - sakralne - najwazniejsze zabytki Tarnopola. Wszystkie cztery znajduja sie zreszta, jak to w starych miastach bywa, w poblizu siebie. W odleglosci najwyїej kilkuset metrów jeden od drugiego. Zamek stoi nad Stawem. Takze nad nim, ale na jego poludniowym brzegu, cerkiew Wozdwyzenska (Podniesienia Krzyza) z XVI z dobudowana w 1627 wieza - dzwonnica. Znacznie ciekawsza zarówno pod wzgledem architektonicznym jak i wyposazenia wnetrza jest usytuowana w centrum starej czesci miasta cerkiew Rizdwa Christowa (Narodzenia Panskiego) zbudowana w latach 1602-1608 przez mistrza Leonitja. Przebudowana, uwazana jest za najpiekniejszy przyklad podolskiej szkoly architektury XVII. Wewnatrz, pod jedna kopula, znajduja sie faktycznie dwie osobne cerkwie. Oprócz juz wspomnianej, takze Troicka (Swietej Trójcy). Troche mroczna, nastrojowa, z wielkim ikonostasem oraz scianami i stropem pokrytym malowidlami, z licznymi ikonami oraz elementami zdobniczymi, jest popularnym celem pielgrzymek. Przede wszystkim do znajdujacej sie w niej Cudownej Ikony Matki Bozej Tarnopolskiej. Najwiekszym zespolem sakralnym miasta jest kosciól i klasztor dominikanów. Zbudowany zostal w latach 1749 - 1779 z fundacji hetmana  wielkiego koronnego i wojewody kijowskiego Józefa Potockiego, wedlug projektu Augusta Fryderyka Moszynskiego (1731-1786). Wnuka króla Augusta II Mocnego i jego faworyty hrabiny Anny Konstancji Cosel. Jako ciekawostke przytocze, ze byl on architektem amatorem i dyrektorem budowli królewskich w Warszawie. Swiatynie zaprojektowal jako trójnawowa bazylike w stylu baroku. Budynki klasztorne ulegly zniszczeniu podczas II wojny swiatowej. Odbudowano je w 1953 i umieszczono w nich galerie obrazów Tarnopolskiego Muzeum Krajoznawczego.

Photo...

rysunek Orda


Miedzyborz - photo Olek

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...