Sitemap Poland English Slovak
Меню
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck

Популярне
6. ... historia Rusi w latach 981 do 1340...
Published: 10.01.2016



   Po smierci Jaroslawa Madrego (1054) Rus wskutek dokonanego podzialu panstwa pomiedzy pieciu synów weszla w okres rozbicia dzielnicowego. Jednym z ksiestw bylo ksiestwo halickie, które wyodrebnilo sie na przelomie XI i XII wieku. Ziemie wchodzace w jego sklad, obejmujace dorzecze górnego i srodkowego Dniestru oraz czesciowo Sanu z Haliczem jako glównym grodem, zjednoczyl prawnuk Jaroslawa Wlodzimierz, zwany Wlodzimierkiem. Ksiestwo lezace na poludniowo-zachodnich kresach ruskiego obszaru etnicznego, w sasiedztwie groznych ludów koczowniczych, przede wszystkim Polowców, ze wzgledu na swe bogactwa naturalne (sól) i korzystny uklad szlaków handlowych przebiegajacych przez jego terytorium, stanowilo obiekt zainteresowania wielu sasiadów.
   Po trwajacych wiele dziesiecioleci walkach wewnetrznych dopiero okolo roku 1200 ksiaze wolynski Roman Mscislowicz zjednoczy ksiestwo halickie z ksiestwem wolynskim. Stabilizacja nie trwala dlugo. Wojowniczy Roman, skutecznie zwalczajacy Polowców i Litwinów, wyruszyl przeciwko Polsce, i w bitwie pod Zawichostem w roku 1205, walczac przeciwko Leszkowi Bialemu i Konradowi Mazowieckiemu, zginal. Ksiestwo halicko-wolynskie weszlo na przeciag lat 30 w okres powaznego zametu i walk wewnetrznych.
   Dopiero po 30 z góra latach Daniel, syn Romana, zdolal pozbyc sie wszystkich wspólzawodników i objac w posiadanie ponownie zjednoczone ksiestwo halickie i wolynskie (1238). Niedlugo potem zwalil sie na ksiestwo najazd tatarski, doprowadzajac ziemie halicka do spustoszenia. Daniel musial uznac zwierzchnictwo tatarskie, choc na tronie ksiazecym utrzymal sie do smierci w roku 1264. Dotychczasowe trudne polozenie Rusi Halickiej od poczatku wieku XIV weszlo w nowe stadium. Coraz to nowi, nie tylko blizsi, ale i dalsi sasiedzi zaczeli przejawiac zainteresowanie tym krajem. Nalezeli do nich przede wszystkim Krzyzacy. Niebezpieczenstwo dla Polski, które wyrazalo sie mozliwoscia okrazenia panstwa od poludniowego wschodu, rozumial Kazimierz Wielki. Zakon dzierzyl juz w swoim reku ujscie Wisly i odcinal Polske od morza.
   Na zainicjowanym przez Kazimierza zjezdzie królów w Wyszehradzie w 1335, w którym wzieli udzial: Karol Robert Wegierski, Jan Luksemburski ze swym synem Karolem i Kazimierz Wielki, omawiano spór Polski z Krzyzakami. Sprawy Rusi byly dla Polski o wiele wazniejsze niz dla Wegier, stad w zamian za poparcie z ich strony mógl Kazimierz mówic o sukcesji andegawenskiej w Polsce jako rekompensaty za Rus, zjednujac sobie pelna przychylnosc i zyczliwosc Karola Roberta.
   A na Rusi zaistniala rzeczywiscie sytuacja pozwalajaca realnie myslec o sukcesji. Po wymarciu Romanowiczów w roku 1324 zasiadl na tronie halicko-wlodzimierskim siostrzeniec Romanowiczów, syn ksiecia mazowieckiego Trojdena, Boleslaw, który przyjawszy wyznanie wschodnie przybral imie Jerzego.
   Sasiadami, na których mógl liczyc Jerzy, byly Wegry i Polska, bowiem Jerzy byl szwagrem Kazimierza Wielkiego. Na drugim zjezdzie w Wyszehradzie, w czerwcu 1338, na który obok Karola Roberta i Kazimierza Wielkiego przybyl Jerzy z "wybranym rycerstwem", uchwalono zasady wspólnego postepowania wszystkich trzech panstw w sprawie ruskiej, majace na celu, jak potwierdzily to pózniejsze wypadki, przyznanie poparcia Jerzemu ze strony Polski i Wegier. W zamian za udzielone poparcie ksiaze Jerzy na wypadek bezpotomnej smierci wyznaczyl króla Kazimierza swym nastepca. Jerzy liczyl dopiero 30 lat, jednak zaszla rzecz przez nikogo nie przewidywana i uklad stal sie niespodzianie aktualny. 7 IV 1340 bojarzy ruscy otruli swego ksiecia, niezadowoleni z jego dotychczasowej polityki. Smierc ta nastapila w trakcie prowadzonych przez Jerzego walk z Tatarami, w czasie których pomagali mu Kazimierz Wielki i Karol Robert.
   Na wiadomosc o smierci Jerzego król polski ruszyl niezwlocznie na swa pierwsza wyprawe na Rus, z niewielkim zastepem rycerstwa, wspartego posilkami wegierskimi, i zajal po krótkiej walce Lwów. Wiekszosc bojarów wystapila przeciwko Kazimierzowi. Wówczas król zabral ze Lwowa skarbiec i insygnia ksiazece oraz wielu osiadlych we Lwowie obcych kupców i powrócil w polowie maja 1340 do Krakowa. Niebawem jednak, bo juz w czerwcu, z wiekszymi silami ponowil wyprawe. Wówczas to bojarzy ruscy wezwali na pomoc Tatarów, którzy na przelomie lat 1340/41 dotarli w Lubelskie. Kleska zadana nad Wisla zmusila ich do odwrotu. Zajecie Rusi okazalo sie dla Kazimierza zadaniem bardzo trudnym. Zrezygnowal wiec z faktycznego opanowania kraju i zadowolil sie uznaniem formalnego zwierzchnictwa nad Rusia. Wyrazem tego zwierzchnictwa stala sie umowa zawarta przez króla z jednym z najbardziej wplywowych bojarów Dymitra Diedki, dzierzacym gród przemyski, o wykonywaniu przez niego roli starosty podlegego królowi, który z kolei przyrzekal chronic obrzadki, prawa i zwyczaje narodu ruskiego. Uklad ten nie byl trwaly, gdyz Diedko nie zdolal przeszkodzic zajeciu Wolynia przez ksiecia litewskiego Lubarta. W sprawie ruskiej pojawil sie nowy rywal i konkurent - Litwa. Sprzymierzone przeciw Kazimierzowi sily rusko - tatarsko - litewskie nakazaly królowi polskiemu szukac pomocy na Zachodzie, a przede wszystkim u papieza. Juz jesienia 1343 zwrócil sie król do Kurii o pomoc pieniezna (dwuletnia dziesiecine z Polski) na wojne ruska. Nowe walki rozgorzaly w roku nastepnym przy udziale posilków wegierskich. Niestety, przebiegu tych walk nie znamy. Zostaly one przerwane ze wzgledu na zatarg z Czechami, o czym Kazimierz donosil pózniej papiezowi. Król zawarl umowe z Lubartem, choc na warunkach niezbyt korzystnych. Z ziem ruskich pozostaly przy Polsce na stale ziemia sanocka i przemyska, jaki byl los reszty - nie wiadomo.
Znamienne jednak bylo, ze od roku 1346 Kazimierz zaczal sie tytulowac stale panem i dziedzicem Rusi.
   Tymczasem konflikt z Czechami o Slask zakonczyl sie niezbyt szczesliwym pokojem w Namyslowie 22.XI.1348. Bezposrednio potem król polski podjal sie posrednictwa miedzy ksieciem litewskim Kiejstutem a Kuria Papieska w sprawie chrztu. Celem inicjatywy królewskiej miala byc neutralnosc Kiejstuta i Olgierda w przygotowywanej przez Kazimierza walce z Lubartem. Zanim nadeszla odpowiedz papieza, Kazimierz zaczal akcje na Rusi. Przed wyprawa 1349 przeprowadzil jakies blizej nie znane rokowania z Tatarami, w których nastepstwie Tatarzy odsuneli sie od Lubarta, a rola ich w dziejach Rusi stala sie od tego czasu epizodyczna.
   Kazimierz ruszyl na Rus w jesieni 1349 i w ciagu krótkiego czasu opanowal nie tylko Lwów i ziemie halicka, ale i obszary lezace na wschód i pólnoc, jak Brzesc, Belz i Wlodzimierz. Istnieje prawdopodobienstwo, ze zajal takze ziemie trembowelska. Lubart, pozbawiony pomocy, zdolal sie utrzymac tylko w Lucku.
   Wyprawa ta definitywnie zadecydowala o opanowaniu Lwowa i Rusi Halickiej. Sukces byl tym wiekszy, ze uzyskany zostal wylacznie silami polskimi, co znacznie zmniejszylo ewentualne pretensje sprzymierzenca wegierskiego do zdobytych przez Polske ziem ruskich. Stan faktyczny potwierdzony zostal w ukladzie z 4 IV 1350 w Budzie, w którym Ludwik Wegierski oddawal Kazimierzowi Rus na trwale wladanie, z tym ze w razie jego bezpotomnej smierci przejdzie ona, podobnie jak Polska, w rece Ludwika lub jego dziedziców. W wypadku gdyby Kazimierz mial syna, Wegrzy mieliby prawo wykupu Rusi za cene 100 000 florenów.
   Walka o Rus nie byla jednak zakonczona. Sukcesy Kazimierza, siegajace do sredniego Bugu, zaniepokoily Litwinów. Przygotowali wielka wyprawe przeciwko Polsce w 1350 i doszli na ziemie leczycka. Tu jednak w bitwie pod Zukowem kolo Sochaczewa nad Bzura zostali rozbici. Ponowny najazd Litwinów pod wodza Kiejstuta doprowadzil do spustoszenia ziemi lukowskiej, radomskiej i sandomierskiej. Inne zagony litewskie skierowane zostaly na Rus; tym razem Litwinom z pomoca przyszli Tatarzy. Padl Wlodzimierz i Belz. Wprawdzie Kazimierzowi udalo sie utrzymac Lwów, ale nie zdolal go ocalic od zlupienia i spalenia przez nieprzyjaciela.
   Kazimierz, pragnac rozstrzygnac walke na swoja korzysc, zwrócil sie o pomoc do Ludwika Wegierskiego i do papieza. Do tego ostatniego o zasilki pieniezne na koszta walk na Rusi, przede wszystkim na oplacenie oddzialów zacieznych stacjonujacych w wielu grodach. Papiez przyznal Polsce czteroletnia dziesiecine (1351), a Ludwik stanal na czele swych wojsk i udal sie do Krakowa, by stad wspólnie z Kazimierzem skierowac sie do Lublina. Niestety, w Lublinie Kazimierz obloznie zachorowal. Ludwik zas, ubezpieczywszy swe prawa sukcesyjne, ruszyl sam na czele wojsk polskich i wegierskich przeciw Litwinom. Skierowal sie na Litwe, na ziemie Kiejstuta, chcac wymusic porzucenie sprawy ruskiej. Przebiegly ksiaze litewski, jak juz parokrotnie to czynil, zjawil sie osobiscie w obozie Ludwika i zawarl z nim umowe, na mocy której Kiejstut wraz z bracmi i ludem mieli przyjac chrzest, w zamian za co Ludwik wystara sie dlan o korone królewska. Za ofiarowana Ludwikowi pomoc zadal Kiejstut poparcia Polski i Wegier w celu odzyskania ziem litewskich zabranych przez Krzyzaków oraz obrony przeciw nim i Tatarom. Polska i Wegry mialy zorganizowac na Litwie hierarchie koscielna, a ukladajace sie trzy panstwa, to jest Polska, Wegry i Litwa, mialy pozostawac w trwalym przymierzu. Sam Kiejstut zas mial niezwlocznie udac sie do stolicy Wegier, by przyjac chrzest. Uklad zostal uroczyscie zaprzysiezony 15 VIII 1351, dzieki czemu zwolniono uwiezionego Lubarta. Nadzieje zwiazane z zawartym ukladem bardzo szybko sie rozwialy. Oto Kiejstut przy pierwszej sposobnosci uciekl z obozu królewskiego, zrywajac caly uklad.
   Niewatpliwie fiasko ukladu obarczalo duza wina Ludwika i jego najblizszych doradców, którzy nie znajac stosunków i taktyki litewskiej potraktowali umowe z cala powaga, mimo ze nie regulowala ona spraw ruskich, o które glównie chodzilo, i zawarta byla bez zgody Olgierda, co odejmowalo jej wszelka wartosc praktyczna.
   Postepek Kiejstuta oznaczal wznowienie wojny. Nowa wyprawa polsko - wegierska ruszyla juz w styczniu 1352. Walki rozpoczely sie oblezeniem Belza bronionego przez ludzi Lubarta. Mimo duzych wysilków Belz nie zostal zdobyty. Sam Ludwik Wegierski, ranny pod murami grodu. odjechal na Wegry, a Kazimierz, zadowoliwszy sie holdem zlozonym mu przez kasztelana Drozge z Belza, skierowal swe oddzialy w kierunku ziemi chelmskiej, walczac z Tatarami wspomagajacymi Litwinów. Kazimierz w tej sytuacji zdecydowal sie na porozumienie z Litwinami, którego podstawa stal sie podzial panstwa halicko - wlodzimierskiego. Kazimierz, oprócz dawniej zdobytych ziem zachodnich, zatrzymal Lwów wraz z centrum kraju. Wolyn zas, Belz, Chelm i ziemie nadbuzanskie pozostaly w rekach litewskich. Wladztwo Kazimierza pokrywalo sie mniej wiecej z obszarem pózniejszego województwa ruskiego.
   Rozejm mial trwac do 24 VI 1355. Oprócz ustalen terytorialnych Litwini zobowiazali sie nie popierac Tatarów w napadach na Rus polska, a Kazimierz nie wspierac ewentualnych wypraw wegierskich przeciwko Litwie.
   Zawarty rozejm, choc nie przywrócil Kazimierzowi zdobyczy z roku 1349, utwierdzil ostatecznie panowanie Polski na Rusi i stanowil zakonczenie drugiego etapu walk o spadek po Jerzym Trojdenowiczu.
   Wobec wyczerpania sie srodków, którymi dysponowal Kazimierz - ostatnia wyprawa mogla dojsc do skutku dzieki zaciagnietym pozyczkom i ofiarnosci Kosciola - nie mozna bylo niczego wiecej osiagnac.
   Niestety, pokój nie trwal dlugo. Lubart, bowiem zerwal rozejm juz wiosna 1353, wyprawiajac sie pod Lwów i Halicz, a nawet dotarl az pod Zawichost. W odpowiedzi na atak Lubarta Kazimierz ruszyl pod Belz. Toczace sie walki niczego jednak w ustaleniach rozejmowych z 1352 nie zmienily i traktowane byly z obu stron jako starcia graniczne. W walkach tych Polske wspieraly Wegry, a Litwinów Tatarzy. Król polski próbowal rozbic sojusz tarsko - litewski poprzez akcje dyplomatyczna, jednak bez wiekszych sukcesów.
   Dalszych kilka lat niepewnego pokoju zakonczyla niespodziewana wyprawa Kazimierza latem 1366. Wojska polskie zajely Belz i Chelm, zmuszajac rezydujacego tu ksiecia Jerzego Narymuntowicza do zlozenia holdu. Pod koniec sierpnia zajety zostal Wlodzimierz. Lubart, któremu zaden z braci nie udzielil pomocy, nie byl w stanie przeciwstawic sie pochodowi wojsk Kazimierza. We wrzesniu wyprawa byla juz ukonczona, a w polowie pazdziernika król byl z powrotem w Krakowie, zawarlszy korzystny pokój. Pelne powodzenie swej wyprawy zawdzieczal Kazimierz szybkosci dzialania, podobnie jak mialo to miejsce w roku 1349.
   Traktat pokojowy zawarty zostal przede wszystkim z Gedyminowiczami zainteresowanymi sprawami ruskimi. Byli to; Olgierd, Kiejstut, Jawnut i Lubart. Odrebna umowe zawarl król z samym Lubartem. Glówne postanowienia traktatu mówily, ze Litwa odstepuje Polsce ziemie nad górnym Bugiem, ziemie belzka i chelmska oraz czesc Polesia az po Lubawke, Turzysk, Ratno, Koszyr i Owloczyn, prawie cala ziemie wlodzimierska, Krzemieniec, Lopatyn, Boreml i Olesko. Reszta ziem ruskich lezacych na wschodzie i pólnocy miala pozostac w rekach litewskich. Lubart zatrzymal ziemie lucka i czesc ziemi wlodzimierskiej. Kiejstut zatrzymywal nadal Brzesc, z terytorium nad srodkowym Bugiem, az po Bielsk i Kobryn. Za zgoda Kazimierza Jerzy Narymuntowicz utrzymal sie w Belzu i Chelmie.
   Cala kampania roku 1366 byla trzecim i ostatnim etapem akcji Kazimierza w sprawie ruskiej. Wysilki trwajace z góra cwierc wieku zapewnily Polsce bezpieczne granice poludniowowschodnie.
   Konsolidujaca sie wewnetrznie po niedawnym zjednoczeniu Polska, pozbawiona dostepu do morza i zagrozona atakiem Krzyzaków z pólnocy, nie mogla pozostawic nie zmienionej, niepewnej granicy poludniowo-wschodniej. Tym bardziej ze z sytuacji zametu i walk wewnetrznych na Rusi Halickiej w kazdej chwili mogli skorzystac Tatarzy lub Litwini, a nawet Krzyzacy spogladajacy lakomym okiem w pewnym okresie w strone Rusi. Najmniej grózb stwarzala ewentualnosc, zajecia Rusi przez Wegry.
   Kazimierz zrozumial zawilosc powstalej na poludniowym wschodzie sytuacji. Polska nie mogla pozostac obojetna wobec wydarzen na Rusi. Zapewnienie bezpieczenstwa panstwa na jego poludniowo-wschodnim odcinku bylo nakazem polskiej racji stanu. Uchylenie sie od decyzji rozwiazania tego problemu po mysli polskiej podwazyloby w sposób zasadniczy przydomek "Wielkiego", nadany przez historie Kazimierzowi. Trzeba bylo niewatpliwie byc wielkim, by zdecydowac sie w imie przyszlosci panstwa na akcje wlaczenia Rusi w granice Polski.
   Nie od rzeczy bedzie równiez przypomnienie, ze panowanie Kazimierza na Rusi opieralo sie formalnie na tytule dziedziczenia po Piascie Jerzym Trojdenowiczu i na ukladach z Andegawenami. Znalazlo to odzwierciedlenie w tytulatu uzywanego przez Kazimierza jako "pana i dziedzica ziemi ruskiej" w odniesieniu do Rusi. Rzadko monarcha nasz tytulowa sie "królem Rusi". Po 1350 nastapilo scisle zespolenie Rusi z panstwem polskim, wynikajace z usilnych stara Kazimierza, by stanowisko Rusi umocnic. Jednym ze sposobów tego umocnienia stala sie dzialalnosc gospodarcza króla, majaca na celu odbudowanie kraju ze zniszczen wojennych.
   Poza Lwowem wiele miast ruskich otrzymalo prawo magdeburskie (Sanok, Sniatyn, Kolomyja), które przyczynilo sie do ich szybkiego rozwoju. Podobnie osadzanie na prawie niemieckim nowych osadników na wsi sprzyjalo rozwojowi gospodarki rolnej i samorzadu poszczególnych wsi. Wielu przybyszów z zachodu, wsród których przewazali Polacy, otrzymalo szczodre nadania ziemi, stanowiace zaczatek pózniejszych latyfundiów magnackich.
   Tego rodzaju akcje gospodarcze sprzyjaly wzrostowi wplywów katolickich, lacinskich, juz dosc silnych za Jerzego Trojdenowicza, od czasów którego dzialalo biskupstwo lacinskie w Przemyslu. Usilne starania Kazimierza zmierzajace do utworzenia hierarchii lacinskiej na Rusi (zabiegal o powstanie biskupstwa we Lwowie) zaprzataly uwage króla do samej smierci.
   Lwów rozpoczal drugi, najdluzszy w swych dziejach rozdzial, od chwili wejscia w granice panstwa polskiego. Stalo sie to w roku 1349.

Jak wygladal pierwszy rozdzial dziejów Lwowa, czyli jakie byly jego poczatki?
   Przytoczona wyzej wiadomosc z Nestora o tym, ze "w roku 981 po narodzeniu Chrystusa Pana wyprawil sie Wlodzimierz na Lachów i zajal grody ich - Przemysl, Czerwiensk i inne, które sa az do tego dnia pod Rusia", pozwala domyslac sie, ze owe ziemie, na których lezaly wspomniane grody, byly terytoriami spornymi miedzy Rusia a Polska juz od czasów Mieszka I i Wlodzimierza. Wladcy polscy, nastepcy Mieszka - Boleslaw Chrobry, Boleslaw Smialy, a pózniej Kazimierz Sprawiedliwy i Leszek Bialy, odzyskiwali nie tylko te grody, lecz zdobywali jeszcze Kijów i Halicz, jednak zawsze tylko na krótki okres, a ostatecznie znajdowaly sie one w posiadaniu Rusinów. Stad ziemie sanocka i przemyska stanowily od czasów Wlodzimierza ziemie ruskie lezace na pograniczu polsko - ruskim, o czym przekonal sie Kazimierz Wielki juz w swej pierwszej wyprawie (1340) przeciwko Rusi, gdy wcielil je na zawsze w granice swego panstwa. Ziemie spornego pogranicza nie sprzyjaly osadnictwu, nic zatem dziwnego, ze do polowy XIII wieku nie ma zadnych danych zródlowych o istnieniu grodu lub osady, która mozna by utozsamiac ze Lwowem.
   Punktem zwrotnym pod tym wzgledem stal sie grozny najazd Tatarów w pierwszej polowie XIII wieku, który dotarl az na Slask i Wegry. Po morderczej bitwie pod Legnica (1241) Tatarzy cofneli sie z rdzennych ziem polskich, ale pozostali na Rusi. Panujacy tu ksiaze Danilo rozpoczal ciezka prace osadnicza. Przeniósl swoja stolice do Chelma i myslal o jego polaczeniu z Haliczem. Zauwazyl u zróde Poltwi najwyzsza na tym terenie góre, a przy niej miejsce odludne, jarami i moczarami poprzerzynane, a gesto zarosle lasem. Takie miejsce wlasnie bylo trudno dostepne dla jazdy Tatarów. Tu zbudowal Danilo gród i oddal go swemu synowi, któremu na imie bylo Lew. I tak sie "Lwi gród", czyli Lwów narodzil, co sie zdarzylo okolo roku 1250.
   Pierwszy gród istnial tylko do roku 1261, kiedy to zostal zburzony z rozkazu Batuchana. W dwadziescia dwa lata pózniej (1283) zostal ponownie odbudowany, silnie tym razem ufortyfikowany, prawdopodobnie przez ksiecia Lwa. Juz w poczatkowym okresie istnienia Lwów, dzieki korzystnemu usytuowaniu na skrzyzowaniu waznych szlaków handlowych, stal sie osrodkiem gospodarczym i politycznym, który skutecznie rywalizowal z bojarskim Haliczem. Miasto utrzymywalo kontakty handlowe z Toruniem, Krakowem, Wroclawiem, Praga i przypuszczalnie z krajami Pólwyspu Balkanskiego.
   W tym stadium rozwoju, hamowanego przez czeste najazdy Tatarów, nadszedl rok 1340, a z nim poczatek nowej ery w dziejach Lwowa - rodzacego sie zwiazku z Polska, w kilka lat pózniej ugruntowanego na dlugie stulecia.

Photo...

Miedzyborz

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...