Sitemap Poland English Slovak
Меню
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck - photo Olek

Популярне
19. Ot taka ciekawostka...
Published: 10.09.2013

    Bral udzial w walkach pretendenta do tronu wegierskiego, Jana Zygmunta Zapolyi, i jego matki, Izabeli Jagiellonki, przeciw Habsburgom. Stal na czele pokojowego poselstwa majcego doprowadzic do zakonczenia wojny domowej na Wegrzech. W trakcie rokowan uwieziony i internowany w Wiedniu przez cesarza Maksymiliana II. Po odzyskaniu wolnosci powolany na ksiecia Siedmiogrodu, zmuszony jednak do przyjecia stosunku zaleznosci lennej wobec Turcji i Habsburgów. Nacisk cesarstwa i zagrozenie ze strony Turcji zmusily go do szukania oparcia w Polsce; po ucieczce Henryka Walezego wysunl swoj kandydature na tron polski; poparty przez Zborowskich, prymasa Karnkowskiego i Jana Zamoyskiego zgodzil sie na poslubienie Anny Jagiellonki.
   15 XII 1575 roku okrzykniety przez szlachte królem, wbrew woli wiekszosci senatu i pomimo ogloszenia trzy dni wczesniej królem Polski Maksymiliana II. Po koronacji w Krakowie i objeciu rzdów zmusil do uleglosci stronnictwo prohabsburskie, przelamal takze opór Gdanska. Staral sie wzmocnic wadze królewsk, lawirujc miedzy sredni szlacht a magnateri. Chcc pozyskac dla swej polityki wschodniej szlachte, zrzekl sie czesci uprawnien sdowych, przekazujc najwyzsze sdownictwo apelacyjne Trybunalowi Koronnemu (1578) i Litewskiemu (1581). Z mysl o uniezaleznieniu sie od podatków uchwalanych przez szlachte utworzyl w 1578 roku piechote wybranieck zlozon z chlopów z dóbr królewskich.
   Kosztem wielkich nakladów finansowych zorganizowal armie i przeprowadzil trzy zwycieskie kampanie przeciwko Moskwie (lata 1579, 1580, 1581), zdobywajc Polock, Wielkie Luki i oblegajc Psków. Wojna z Rosj zakonczona rozejmem w Jamie Zapolskim umocnila panowanie Rzeczypospolitej w Inflantach i rozszerzyla granice Litwy.

   Pomimo strat terytorialnych, Polacy jednak marzyli o modelu trwalych stosunków pokojowych z Moskwa, o unii Polski, Litwy i Moskwy dla wspólnego odparcia zakusów tureckich w Europie, dla oswobodzenia Slowian balkanskich od Turków. Uksztaltowanie takiego modelu naiwnie widzieli w elekcji z zaproszeniem Iwana IV Groznego (pierwszego cara rosyjskiego). Na szczescie do tego nie doszlo. W Moskwie podchwycono idee aczenia sie, ale rozumiano ja, jako poddanie sie Polski i Litwy, objaw slabosci tych panstw. Car zgodzil sie na przyszla elekcje pod warunkiem odstapienia mu pewnych ziem litewskich. Ponadto trudno zapomniec o krwawych rzadach Iwana Groznego i jego opryczników. Na przyklad w 1570 podczas wyprawy na Nowgorod Wielki i Psków, przez piec tygodni scinano ludzi calymi tysiacami. W 1572 Iwan Grozny zabil zas wlasnorecznie swego starszego syna, nastepce tronu. Z jego ak zginal takze metropolita Filip, gdy osmielil sie strofowac cara z powodu bestialstw opryczników. Trudno wiec wyobrazic nastepstwa dla polskiej korony po elekcji Iwana Groznego.
   Powolany w grudniu 1575 na króla Polski ksiaze Siedmiogrodu Stefan Batory, Wegier z pochodzenia, jeszcze w czasie przysiegi szlachcie (pacta conventa), 16 lutego 1576 przyrzekl odebrac z powrotem ziemie zagrabione. Slowa swego dotrzymal, nie zawiódl zwolenników idei jagiellonskiej.
Przygotowania Batorego
   uderzenie Moskwy na polskie Inflanty w lipcu 1577 zmusilo Batorego nie tylko pospiesznie zawrzec uklad z Gdanskiem, ale równiez szukac innych sposobów dla odpowiedniej akcji wojskowej, poniewaz Polska i Litwa nie byly przygotowane do wojny z tak poteznym przeciwnikiem (ogólna liczbe wojsk moskiewskich obliczano na 200 tysiecy zolnierzy). Jako madry polityk i wódz rozumial, ze potrzebne byly nie tylko pieniadze na zaciag wojska, ale tez poparcie dyplomatyczne z zewnatrz. Dodatkowe 200 tys. guldenów otrzymal od Jerzego Fryderyka po zgodzie na opiekunstwo nad maloletnim i schorowanym wladca Prus Ksiazecych Albrechtem Fryderykiem. Dodatkowo margrabia zachecil innych ksiazat Rzeszy Niemieckiej do zajecia zyczliwej postawy wobec przygotowania Batorego do wojny z Moskwa. Istotnie, margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach zlozyl hold lenny Stefanowi Batoremu 20 lutego 1578 roku przed kosciolem sw. Anny na Krakowskim przedmiesciu w Warszawie.
   Wazna sprawa w planach politycznych Batorego bylo doprowadzenie do ukladu pokojowego z sultanem tureckim i podleglymi mu Tatarami. Traktat taki zostal rzeczywiscie podpisany pózna jesienia 1577, a Tatarów, którzy próbowali sie z niego wylamac i najechali na Rus i Wolyn, rozgromil pod Braclawiem Jerzy Zbaraski. W tym miejscu mozna przypomniec historie Iwana Podkowy, watazke wolnych Kozaków zaporoskich, który podejmowal w tym czasie samowolne antytureckie wyprawy zaczepne pomimo, ze Stefan Batory, pragnac porzadku, zorganizowal i wspieral Kozaków rejestrowych, pobierajacych staly zold ze skarbu. Iwan Podkowa na czele zaporozców w 1577 zajal Jassy (obecnie w Rumunii, wówczas na terytorium podleglym Turcji) i samozwanczo oglosil siebie gospodarzem. W 1578 zas druzyny moldawskich bojar zmusily go do cofniecia sie na Ukraine, gdzie byl schwycony i stracony przez wladze polskie. Iwanowi Podkowie wystawiono pomnik we Lwowie w 1982 na dawnym placu sw. Ducha. Tekst na cokole pomnika informowal, ze szlachta polska w 1578 sciela wojownika o wolnosc moldawskiego, ukrainskiego i rosyjskiego narodów. Po upadku Zwiazku Sowieckiego czesc tekstu o narodzie rosyjskim usunieto, prawdopodobnie dla „poprawnosci politycznej”.
    W 1579 roku Batory wyslal do Iwana Groznego poselstwo z oficjalnym wypowiedzeniem wojny, a nastepnie pod koniec lata, na czele 60-tysiecznej armii (inne zródla podaja liczbe 48 tysecy zolnierzy) rozpoczal oblezenie Polocka. Po gwaltownym bombardowaniu przypuszczono szturm i zdobyto miasto. Nastepnie atakowano i zajmowano inne grody w ziemi polockiej. Czesc oddzialów pustoszyla ziemie smolenska i czernihowska, nie znecajac sie nad mieszkancami. Co wiecej, puszczajac wolno wziete do niewoli zalogi. Batory zaskoczyl cara strategicznie, który spodziewal sie uderzenia polsko-litewskiego, ale na Inflanty. Przerazony kleska, wyslal do króla poslów, blagajac o pokój.
   Batory, zakonczywszy przed zima kampanie polocka, powrócil wraz z Janem Zamoyskim (1542-1605), kanclerzem wielkim koronnym, do Warszawy, aby obradujacy tam sejm zachecic do uchwalenia nowych podatków, potrzebnych dla kontynuowania dzialan wojennych. Obawiali sie bowiem, ze szlachta, niechetna prowadzeniu wojny poza granicami kraju, przyjmie propozycje pokojowe Iwana IV Groznego. Poslowie jednak uchwalili podatki i póznym latem 1580 nastapilo kolejne uderzenie na Moskwe. Tym razem uderzenie skierowano na twierdze Wielkie Luki, która zdobyto po krótkim oblezeniu. Wojskom polskim poddaly sie równiez zdemoralizowane zalogi Wieliza i Uswiatu. Poslom carskim Batory postawil twarde warunki: zwrócenie Polsce calych Inflant, Smolenska i Nowogrodu oraz wyplacenie wysokiej kontrybucji wojennej. Car warunków nie przyjal. Wojska polskie pozostaly na zimowych lezach.
   W Warszawie zebral sie kolejny sejm, w czasie którego Zamoyski goraco zachecal poslów do uchwalenia nowych podatków celem kontynuacji zwycieskiej wojny. Sejm ponownie przychylil sie do jego propozycji. Niezaleznie od tego, Batory zaciagnal pozyczke u niemieckich ksiazat. Ryga równiez wsparla finansowo króla, przekazujac 2/3 cla ryskiego na rzecz skarbu królewskiego. Dzieki temu mógl Batory przeprowadzic trzecia z kolei kampanie przeciwko Moskwie, podchodzac w sierpniu 1581 pod mury Pskowa. Oblezenie miasta trwalo szesc miesiecy bez przerwy, nawet w warunkach zimowych, co bylo pierwszym tego typu przypadkiem w dziejach nowozytnych, ale zolnierz polski dawal dowody dyscypliny i poswiecenia. Dla zdobycia twierdzy potrzebna byla jednak potezniejsza artyleria niz ta, która dysponowali Polacy. Tymczasem na skutek wyczerpania i odciecia moskiewskich wojsk w Inflantach, Iwan Grozny szukal pomocy w Rzymie. Car zdolal pozyskac papieza Grzegorza XIII, gdyz obiecano, ze Moskwa przystapi do organizowanej wlasnie ligi antytureckiej i nawet ludzono papieza nadzieja unii religijnej z Rzymem, jezeli ten skloni Batorego do zawarcia z Moskwa pokoju. Za posrednictwem dyplomaty watykanskiego Antoniego Possevina wojna zakonczyla sie w styczniu 1582 podpisaniem rozejmu w Jamie Zapolskim. Polska w calosci odzyskala Inflanty i województwo polockie z Polockiem i Wielizem. Moskwa zostala odepchnieta od Baltyku, czyli Europy, prawie na sto lat, po zdobyciu przez Szwecje Narwy.
   Stefan Batory zostal uznanym i zyczliwym wobec poddanych królem, zdolnym do wyprowadzenia Rzeczpospolitej na godne miejsce wsród europejskich krajów. Zmarl 12 grudnia 1586 roku w Grodnie. Zostal pochowany na Wawelu. Kronikarz zanotowal: „(…) caly obchód zalobny odprawil sie kosztem publicznym, która to czesc tym sie tylko królom wyrzadza, co zarobili sobie na szczególniejsza zyczliwosc narodu”.

Photo...

rysunek Orda


Miedzyborz - photo Olek

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...