Sitemap Poland English Slovak
Меню
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck - photo Olek

Популярне
24a. ... obecnie Iwano-Frankiwsk...
Published: 20.05.2012

Stanislawow byl stolica Pokucia...


   Strategicznie trafnie wyznaczyl lokalizacje swego grodu, jako glównej twierdzy Pokucia. Posiadal, bowiem niepospolite doswiadczenie wojskowe. Hetman Stanislaw Rewera Potocki byl miedzy innymi dowódca (wraz z Jerzym Lubomirskim) wojska polskiego w bitwie z armia carska pod Cudnowem, zmusiwszy Rosjan do kapitulacji. Przydomek „Rewera” nadali mu zolnierze od czestego poslugiwania sie przezen tym powiedzeniem, co z lacinskiego „re vera” znaczy „w rzeczy samej”. W krótkim czasie po ataku Moskwy na ziemie Rzeczypospolitej do walk o Ukraine wlaczyla sie Turcja.
   Od chwili upadku Kamienca Podolskiego w 1672 stanislawowska forteca staje sie jednym z najwazniejszych punktów oporu na pograniczu poludniowo-wschodnim.
   „… W 20 lat po zalozeniu stal sie Stanislawów centrum calego Pokucia, dystansujac coraz bardziej upadajacy Halicz i wszystkie inne o wiele starsze miasta tego regionu”.
   
Wlasciwym zalozycielem i twórca Stanislawowa byl syn Stanislawa Rewery Potockiego Andrzej (Jedrzej), posel na sejmy, wojewoda kijowski, nastepnie wojewoda i kasztelan krakowski, hetman polny koronny. Miasto bylo jego glówna siedziba. To on nadal mu nazwe od imienia ojca i starszego syna, poleglego pod Wiedniem w czasie Odsieczy Wiedenskiej. W latach 1672-1682 Andrzej Potocki skutecznie przeprowadzil prace nad rozbudowa fortyfikacji miasta. Z drewnianego poczatkowo zamku Potoccy przeniesli sie potem do nowego palacu. Do zamku prowadzily dwie bramy - halicka (zwana tez lwowska) i poludniowa (zwana tez kamieniecka). W 1675 Stanislawów skupil glówne sily wojsk dowodzonych przez Andrzeja Potockiego, broniacych calosci tego obszaru Rzeczypospolitej przed najazdem sultana Safy Gereja i zadaly mu kleske pod Kaluszem. W 1676 Stanislawów ponownie oparl sie atakowi Turków i Tatarów. Potoccy pragneli widziec w tym grodzie siedzibe swego rodu i ognisko kultury. Herb Stanislawowa byl ozdobiony rodowym herbem Potockich „Pilawa”. Dzieki przywilejom nadanym mieszkancom oraz sprowadzonym z Moldawii Ormianom i Zydom, Stanislawów stal sie kwitnacym osrodkiem rzemiosla i handlu. Miasto rozwijalo sie z rozmachem pod opieka hetmana, nastepnie jego syna Józefa.
   Wiele budowli w centrum miasta zachowalo sie z tamtych czasów po dzien dzisiejszy. Juz w 1662 Andrzej Potocki rozpoczal budowe swiatyni rzymskokatolickiej pod wezwaniem Najswietszej Marii Panny, sw. Andrzeja i sw. Stanislawa, poniewaz pierwotny kosciól byl drewniany. W 1669 swiatynia zostala podniesiona do godnosci kolegiaty, czyli kosciola, przy którym istnieje odrebna kapitula (drugie miejsce po katedrze). Nazywany byl takze czesto fara, jako glówny kosciól parafialny w miescie. Andrzej Potocki byl takze glównym donatorem drewnianego kosciola ormianskiego (1663-1664), Zydom pozwolil na wzniesienie boznicy, w 1667 roku zbudowal równiez cerkiew, która istniala do poczatku XIX wieku. W 1695 jego syn Józef Potocki ufundowal nowy ratusz na planie krzyza, zamiast starego, wzniesionego przez ojca. W 1669 w Stanislawowie otwarta zostala Kolonia Akademicka Uniwersytetu Krakowskiego, zwana potocznie Akademia. Fundusz na jej utrzymanie zapisal kolegiacie Andrzej Potocki. Potoccy sprowadzili tez do miasta jezuitów, ufundowali im klasztor i kosciól (wzniesiony w latach 1715- 1729), a takze trynitarzy. W grudniu 1673 Andrzej Potocki podejmowal w Stanislawowie hetmana wielkiego koronnego Jana Sobieskiego, a 4-5 lipca 1686 pare królewska - Jana III z Marysieka.
    Kres swietnosci w rozwoju miasta polozyly zniszczenia spowodowane dwukrotnym przemarszem wojsk rosyjskich. Po raz pierwszy, gdy Józef Potocki opowiedzial sie po stronie Stanislawa Leszczynskiego, oraz po wystapieniu Katarzyny z Potockich Kossakowskiej przeciwko elekcji Stanislawa Augusta. W 1764 Potoccy, przeciwnicy króla i Rosji utworzyli konfederacje, a sily swe skoncentrowali w Stanislawowie. Wtedy wojska rosyjskie wziely miasto szturmem. Caryca Katarzyna II bezskutecznie poszukiwala przyjazni z Katarzyna z Potockich Kossakowska, która mieszkala w Buczaczu. O tej niezwyklej postaci z rodziny Potockich warto napisac oddzielnie. Po odejsciu Rosjan, w 1772 Stanislawów zajeli Austriacy, którzy zburzyli fortyfikacje (fragmenty przetrwaly do dzisiaj), zamek popadl w ruine, palac zamieniono na szpital…
Mój Stanislawów...
   Takie okreslenie moga stosowac nie tylko potomkowie Stanislawa Rewery Potockiego, czy tez Polacy wypedzeni ze Stanislawowa po II wojnie swiatowej na „ziemie odzyskane”. Oprócz Rosjan, Turków i Tatarów o Stanislawów walczyli równiez Austriacy, Ukraincy, Wegrzy i Niemcy. Wszystkim to miasto podobalo sie, starali sie go podbic. Z Ukraincami osiagnieto porozumienie w sojuszu Pilsudski - Petlura. W Stanislawowie Marszalek przebywal po raz drugi 5 wrzesnia 1920, gdzie spotkal sie z atamanem Petlura. Przed II wojna swiatowa Stanislawów byl trzecim, co do wielkosci (po Lwowie i Krakowie) miastem Malopolski i siedziba wladz wojewódzkich II Rzeczypospolitej. Liczba mieszkanców stanowila okolo 68 tysiecy. Wiekszosc zamieszkiwala ludnosc zydowska, Polaków bylo 26 tysiecy, Rusinów i innych narodowosci okolo 15%.
KG Aleksander Niewinski
tekst i zdjecia


Co dalej z palacem Potockich?
   Zaczelo sie od tego, ze deputowani Iwano - Frankowskiej Rady Miejskiej zdecydowali sie na wlasny koszt wyremontowac brame wjazdowa (jedyna widoczna pozostalosc po palacu). W tym celu zalozono tez konto bankowe. Z taka wlasnie propozycja zwrócil sie do deputowanych rady Roman Onufrijiw. Przed kilkoma dniami, na posiedzeniu sesji zaznaczyl, ze osobiscie wnosi na remont bramy palacu 10 tysiecy hrywien. To stalo sie przykladem dla innych i w ciagu kilku godzin zebrano okolo 200 000,- hrywien. Najwieksze sumy - po 29, 30 i 35 tysiecy wniesli, okazujac solidarnosc zawodowa, przedstawiciele resortu budowlanego: wicedyrektor firmy „Ekstim” Roman Tomkiw, dyrektor firmy „Jarkowica” Wolodymyr Balagura i dyrektor firmy „Sokól” Wolodymyr Kolkowski. Frakcja Partii Regionów w radzie miasta przekazala na ten cel 15 tys. UAH. Mer miasta Wiktor Anuszkiewicius zaznaczyl, ze przekazuje na ten cel swoje miesieczne uposazenie, a czlonkowie jego rodziny przeleja na konto 10 tys. Niektórzy deputowani przekazywali mniejsze sumy, ale to nie umniejsza ich wkladu w restauracje bramy palacu Potockich. W tym czasie na ostatnim posiedzeniu rady wojewódzkiej przewodniczacy administracji panstwowej Mychajlo Wyszywaniuk poinformowal, ze odbyl rozmowe z wlascicielem terenu, biznesmenem Olegiem Bachmatiukiem. Ten ostatni stwierdzil, ze gotów jest przekazac teren miastu, aby tylko wladze na to sie zgodzily. „Decyzja o zamiarze przejecia terenu dawnego palacu Potockich podjeta zostala juz dawno, jeszcze w 2007 roku - oswiadczyl dziennikarce Kuriera Galicyjskiego mer Wiktor Anuszkiewiczius. Zostala ona przyjeta przez Rade Miejska. Jezeli wlasciciel palacu zglasza gotowosc jego przekazania, to wladze oczekuja odpowiednich kroków z jego strony - podpisania odpowiednich dokumentów, które ustawowo uprawomocnilyby ta decyzje”.
  
W tym roku Ivano - Frankovsk obchodzi swoje 350-lecie. Odnowienie bramy zaplanowano ukonczyc do 1 maja. Calkowity koszt prac renowacyjnych to 280 tys. hr. Z zebraniem takiej sumy nie bedzie problemów. Dalszy bieg spraw - to przekazanie terenu palacu miastu.
   Kurier bedzie nadal sledzil bieg spraw w tej kwestii, jak tez przebieg prac renowacyjnych przy bramie palacu.
KG Sabina  Rózycka tekst
Marcin Romer zdjecie



Swiatynia parafialna Ormian stanislawowskich...
   Wymierzone dla Ormian miejsce znajdowalo sie w samym centrum Stanislawowa, na zbiegu ulic Ormianskiej i  Antoniewicza. Bogaci Ormianie, np. Owanes syn Grzegorza,
równiez pomagali w budowie swiatyni. Od 1665 roku wsród stanislawowskich Ormian rozpoczal sie proces wprowadzenia unii z Rzymem. Pierwszy ksiadz unicki Józef, który przybyl ze Lwowa, spotkal sie z oporem gminy ormianskiej, która trzymala sie starego wschodniego obrzadku i wyznawala Katolikosa w Eczmiadzynie. Ów ksiadz otrzymal w darze od Potockiego budynek obok cerkwi na parafie i sukno na nowe szaty. Parafii ormianskiej wlasciciel miasta podarowa folwark i czesc pola we wsi Kniahynicze niedaleko Stanislawowa i mlyn we wsi Uhrynów, który przynosil 18 zl dochodu rocznie. Nie nawiazawszy dobrych stosunków ze „starszymi nacji ormianskiej”, ksiadz Józef byl zmuszony opuscic miasto. Na jego miejsce, abp Mikolaj Torosowicz mianowal dnia 20.07.1666 ojca Grzegorza Balsamowicza, który umial przekonac „starszych nacji” do przejscia na obrzadek ormiansko katolicki. Opis ozdobienia - oltarzy starego drewnianego kosciola ormianskiego sie nie zachowal. Wiadomo tylko, ze juz od poczatku XVIII w kosciele byl obraz Matki Boskiej Laskawej, slynacy cudami, kopia obrazu Matki Boskiej Czestochowskiej. Sadok Baracz twierdzil, ze namalowal go nieznany malarz na zamówienie pisarza gminy ormianskiej Dominika (Doniga). Obraz poczatkowo znajdowal sie w domu tego pisarza, a gdy stal sie cud uzdrowienia oczu przy modlitwach do tego obrazu, oddal go do kosciola. W kronice koscielnej i w latach pózniejszych notowano liczne cuda i uzdrowienia. W kronice ormianskiej parafii jest zapis, ze dnia 22.08.1742 na obrazie pojawily sie lzy. Owa wiadomosc w mgnieniu oka rozeszla sie po calym miescie. Inne licze cuda podczas modlitwy przy tym obrazie byly szeroko znane daleko poza granicami Stanislawowa. Zebral je i opisal ksiadz Jakub Manugiewicz, dr teologii i infulat, który równiez od 1743 rozpoczal budowe nowej ormianskiej swiatyni murowanej.
Nowa swiatynia murowana
   Fundatorem nowego kosciola byl Józef Potocki, hetman wielki koronny. On równiez dnia 28.05.1743 uroczyscie polozyl kamien wegielny pod  budowe swiatyni. Czesc wspólczesnych autorów (konserwator dr. Z. Hornung) uwaza, ze autorem projektu byl wojskowy inzynier kapitan A. Schulzer (lub, Szilcer). Znaczne srodki na budowe zebrali równiez kupcy i rzemieslnicy. W 1748 J. Potocki zapisal na dobudowe swiatyni 1000 zl. renskich corocznie. Wtedy byla to dosc duza suma. W 1762 budownictwo kosciola w zasadzie bylo ukonczone, a dnia 22.08.1763 swiatynia zostala uroczyscie  konsekrowana przez arcybiskupa lwowskiego Jakuba Stefana Augustynowicza „pod wezwaniem Niepokalanego Poczecia Najswietszej Marii Panny”, o czym swiadczy tablica pamiatkowa, która zachowala sie do dnia dzisiejszego. Zbudowany kosciól, jak pisze S. Baracz, byl "murowany w guscie wloskim, w ksztalcie wienca z dwoma owalnymi wiezami od frontu i z dua kopula w srodku, ozdobiony obrazem Bogurodzicy z Dzieciatkiem Jezus. Dlugosc kosciola wynosila 18 sazni, a szerokosc 12” (jeden sazen dorównuje 1,728 metrów)".
   Dalsze ozdobienie swiatyni postepowalo dosc powoli. Jeszcze nie byla ona otynkowana na zewnatrz.  We wnetrzach gdzies okolo 1800 malarz Jan Solecki wykonal freski w stylu barokowym. W latach 1811-1826 kosciól byl zamkniety z powodu licznych uszkodzen wnetrza i z braku srodków na renowacje. Znany podróznik ormianski Minas Pyzyszgianc w 1820 pisal: „Kosciól ormianski jest bardzo ladny i wspaniale na odpowiednim miejscu zbudowany, kolumnami ozdobiony, jasny i nie odrózniajacy sie od wspanialych kosciolów Wloch. Po jednej stronie glównego oltarza miesci sie zakrystia, po drugiej stronie - biblioteka ormianskich, lacinskich i polskich ksiazek, miedzy którymi sa takze ksiazki w jezyku tatarskim. W tyle za glównym otarzem znajduje sie skarbiec murowany, nad którym jest komnata, gdzie dawniej przechowywano fundusze mszalne. Dookola kosciola rozlega sie obszerny dziedziniec z budynkiem parafialnym”. Ormianska swiatynia jest o rozmiarach: okolo 35 metrów dlugosci i 20 metrów szerokosci, orientowana na osi wschód - zachód. Oltarz glówny jest zwrócony na wschód, fasada wychodzi na rynek. Po przebudowach XIX - wiecznych kosciól nie posiada juz duzej kopuly nad skrzyzowaniem nawy i transeptu.
KG Jurij Smirnof
tekst i zdjecia

Photo...

rysunek Orda


Miedzyborz - photo Olek

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...