Sitemap Poland English Slovak
Меню
Wedrujemy...

==================
Sladami historii...
==================
... Lwów,


HISTORIA - ksiestwo Ruskie, Podolskie, Halickie, Wolynskie...


Luck - photo Olek

Популярне
41. 7 cudow Ukrainy... Aleksander Mishchuk, tlum. Danuta Wojcik
Published: 20.07.2008

"<< Perla na Kamieniu >> - tak nazywaja KAMIENIEC PODOLSKI".
   "Na kamienistych zboczach, jakby z nich wyrastajac wznosza sie potezne sciany i wieze starego miasta, w którym przyroda oraz talent architektów stworzyly niepowtarzalny widok, gdzie kosciól i minaret turecki, ratusz oraz cerkiew prawoslawna stoja obok siebie, gdzie kazdy kamien przechowuje w sobie odglosy historii".

1. Kamieniec Podolski
Narodowy historyczno-architektoniczny rezerwat „Kamieniec”

   Kamieniec Podolski - miasto, które zachowalo duch sredniowiecza. Tutaj mozna zobaczyc jedna z najwiekszych budowli obronnych, forteca która nalezy do czolówki w skali swiatowej w dziedzinie budownictwa obronnego.
    Latopis przypisuje budownictwo kamiennej fortecy litewskim ksiazetom Koriatowiczom, którzy rzadzili ksiestwem w 60-90 latach XIV wieku. Wysoki skalisty brzeg rzeki Smotrycz, malowniczy krajobraz, potezne wieze z tajemniczymi lacinskimi napisami. Stare miasto funkcjonuje jako unikatowy kompleks miejski o powierzchni 121 ha oddzielony od pozostalych dzielnic miasta glebokim kanionem rzeki Smotrycz.
   Architektura starego miasta-rezerwatu zachowala wzorce kultury wielonarodowej (ukrainskiej, polskiej, ormianskiej, tureckiej, rosyjskiej) oraz religi (prawoslawnej, katolickiej, judaistycznej, muzulmanskiej) mianowicie: turecki minaret z 17 wieku, równiez 17 wieczny turecki i ormianski bastion, ormianska cerkiew pod wezwaniem Swietego Mikolaja z 14 stulecia, drewniana cerkiew Podniesienia Krzyza z 18 stulecia, dominikanskie i franciszkanskie zespoly klasztorne z 15-18 stuleci.
   Jedna z unikatowych inzynieryjnych budowli rezerwatu jest most Palacowy, laczacy miasto z zamkiem. Przypuszcza sie, ze byl zbudowany przez rzymian w II stuleciu pod czas przemarszu wojsk Trajana na Dacje.
   Zawdzieczajac unikatowemu polaczeniu urbanistycznego, architektonicznego, historycznego, dziedzictwa Starego miasta z krajobrazem kanionu rzeki Smotrycz „Kulturalny krajobraz kanionu” zgloszono jako kandydature na Liste Swiatowego Dziedzictwa Kulturowego Przyrodniczego UNESCO. 
   Do naszych czasów zachowal sie system podziemnych chodników zwanych, poterami i kazamaty. Wieza dzienna przeznaczona jest dla zwiedzajacych, z której mozna podziwiac krajobraz. Nieodlaczna czescia starego miasta, jego perla, jest Stara Forteca, która zostala wizytówka Kamienca-Podolskiego, jego symbolem. Uwaza sie, ze forteca zostala zalozona w XII wieku. Niczym przedluzenie skal wznosza sie baszty fortecy.
   Jedenascie baszt wchodzi w sklad fortecy, kazda posiada swoj nazwe, swoja historie. Np; najwyzsza baszta nazwana Papieska, dlatego, ze zostala zbudowana za pieniadze przeznaczone przez papieza Juliusza II. Wieze te nazywaja równiez Karmelukowa, poniewaz w niej trzykrotnie byl wieziony Ustim Karmeluk. W czarnej, naroznej, wiezy miesci sie studnia o glebokosci 40 m i srednicy 5 m wykuta w skale. Zachowalo sie ogromne drewniane kolo z urzadzeniem do wyciagania wody na powierzchnie.


2. Chocim
Panstwowy historyczno-architektoniczny rezerwat „Chocimska forteca”

   Polozony na skrzyzowaniu szlaków handlowych, Chocim zawsze zwracal uwage najezdzców.

   W celu obrony przed nimi wybudowano fortece, która przetrwala stulecia i widziala pod murami swoimi wojska Imperium Osmanskiego, powstanców Muchy, mscicieli narodowych Detynky, wojowników Dymitra Wisniowieckiego, Piotra Doroszenki. W czasie wojny wyzwolenczej narodu ukrainskiego przeciw polskiej szlachcie, do Chocimia dwukrotnie wkraczaly wojska Bohdana Chmielnickiego.
    Chocim przyciaga turystów z calego swiata, jest jednym z najstarszych miast Ukrainy, które niedawno swietowalo swoje 1000 lecie. Na poczatku XI stulecia Ksiaze kijowski Wlodzimierz Wielki utworzyl system przygranicznych fortyfikacji na zachodzie i poludniu swego panstwa, w tym i Chocim.

   Nazwa miasta powstala prawdopodobnie od czasownika „chciec”: miejsce to zawsze bylo pozadane dla starozytnych osadników, którzy chcieli zamieszkac w tym pieknym i bogatym kraju (inne wersje tlumacza pochodzenie nazwy miasta od slowianskiego imienia Chotyn, lub od imienia wodza Daków Kotyzona).
   Na poczatku byla to niewielka, zbudowana przez wschodnich Slowian na miejscu dawnej osady, drewniana forteca, która bronila przed licznymi najezdzcami. Obok fortecy i równoczesnie z nia istniala osada na otwartej przestrzeni. Na jej terytorium archeolodzy odkryli pozostaosci na wpól ziemiankowych pomieszczen mieszkalnych z kamiennymi piecami charakterystycznymi dla IX-X wieku, a na glebokosci 1,2-1,4 m odkryto warstwe kulturowa z VII-VIII wieków. Szczególnie bogato zasiedlony Chocim byl w XI-XIII wiekach, gdy nalezal do Rusi Kijowskiej. Wówczas zajmowal teren ponad 20 ha
. Historycy twierdza, ze zamek i miasto Chocim pochodza z poczaku XI wieku.
   Po zajeciu Rusi przez mongolsko-tatarskie ordy rola Chocimia, jako jednego z najwazniejszych forpoczt ksiestwa Halicko-Wolynskiego na poludniowym zachodzie, jeszcze bardziej wzrosla. Jego wzmocnienia bronily bardzo wazne przeprawy przez Dniestr oraz powstrzymywaly grabiezcze najazdy koczowników. Ksiaze Danilo Halicki, mimo ze byl podlegly Zlotej Ordzie, nieustannie walczyl z nia. Budowal on usilnie nowe oraz wzmacnial stare fortece. Zgodnie z jego wola, w Chocimiu w 40-50 latach XIII wieku zamiast drewnianych powstaly kamienne umocnienia.
Pierwsza kamienna forteca nie byla duza. Usytuowana na samym przyladku, tam, gdzie stoi dzis baszta pólnocna, rozciagala sie na poludnie do dzisiejszego palacu komendanta. W ciagu wieków byla niejednokrotnie rekonstruowana i poszerzana, rujnowana przez zdobywców i ponownie odbudowywana.
   Pod koniec XIV wieku Chocim wszedl w posiadanie panstwa Moldawskiego. Wojewoda Stefan III Wielki znacznie poszerzyl granice fortecy. Wzniesiony zostal mur o szerokosci 5 i wysokosci
40 metrów. W fortecy zostaly wykopane glebokie sutereny dla zolnierzy. W ciagu XV-XVI stuleci forteca Chocimska zostala rezydencja moldawskich hospodarów. Zawdzieczajac twardemu podlozu i dogodnemu rozmieszczeniu, Chocim stal sie centrum rozwoju rzemiosla i handlu, które sprzyjaly rozwojowi kultury i zasobnosci grodu. Swiadczy o tym rekopis Chocimskiej Ewangelii z XIV wieku. W Chocimiu wówczas mialy miejsce najwieksze jarmarki w ksiestwie moldawskim, na które zjezdzali kupcy z róznych panstw Wschodniej i Zachodniej Europy. Miasto bylo waznym osrodkiem celnym w handlu europejsko-azjatyckiego. Obecnie mozna zobaczyc budynek starej Chocimskiej komory celnej. W drugiej polowie XVI wieku dochód z Chocimskiego jarmarku do skarbca moldawskiego osiagnal ogromna kwote, stanowiaca
10 000 zlotych rocznie. Latem 1538 roku w czasie oblezenia zamku przez wojska polskie pod dowództwem Jana Tarnowskiego zostala zniszczona czesc murów i baszt. Uszkodzenia odbudowano w latach 1540-1544.
    Z upadkiem ksiestwa Moldawskiego miasto i forteca przejete zostaly przez Turków. Turcy jeszcze bardziej wzmocnili zdolnosc obronna fortecy, lecz ludnosc miejscowa nigdy nie pogodzila sie z nowymi najezdzcami. Pomocni w tej walce czesto byli kozacy Zaporozcy. Tak w 1563 roku, gdy kozacy pod wodza legendarnego Dymitra Wisniowieckiego (Bajdy) opanowali fortece i rozpoczeli pertraktacje z moldawskim hospodarem o wspólnej walce przeciw Turkom, moldawscy bojarze zdradzili i kozacki oddzial zostal rozgromiony a Dymitr Wisniowiecki stracony w Konstantynopolu.
   W 1615 roku Chocim zajely polskie wojska. Po polsko-tureckiej bitwie pod Cecora, pod czas której wojska polskie zostaly rozbite, a hetman wielki koronny Stanislaw Zólkiewski zginal, Chocim zostal jako forpoczt broniacy przed nawala turecka. We wrzesniu z poczatkiem pazdziernika 1621 roku obok murów Chocimskiej fortecy odbyla sie tak zwana wojna Chocimska, która oslawiala kozaków zaporoskich i ich hetmana Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego i byla przelomowym okresem w historii Imperium Osmanskiego. Zwyciestwo pod Chocimiem uratowalo Europe Zachodnia od wtargniecia janczarow, pozostawila ogólnonarodowe ogromne wrazenie i jest szeroko przedstawiana w literaturze. Po zawarciu pokoju Chocimskiego forteca zostala zwrócona moldawskim hospodarom, lecz de facto kontrole nad nia sprawowala Turcja. Po obu brzegach Dniestru, wzdluz którego przechodzila granica, wznosily sie dwie wrogie potezne fortece - Chocimska i Kamieniec Podolski.
   W ciagu XVII wieku Chocim przechodzil z rak do rak, wladali nim i polscy królowie, i tureccy wlasciciele feudalni, niejednokrotnie miasto bylo wyzwalane przez zaporoskich kozaków. Pod czas wojny wyzwolenczej w Chocimiu w latach 1650-1653 przebywaly wojska Bohdana Chmielnickiego.
   11 listopada 1673 roku hetman koronny Jan Sobieski dowodzac 30-tysieczna polsko-litewsko-kozacka armia doszczetnie rozgromil pod Chocimiem 40-tysieczne wojska tureckie. Wojny z Turkami trwaly jeszcze przez dlugie lata. Tylko na poczatku XVIII wieku Turkom ostatecznie udalo sie umocnic w Chocimiu i fortecy. Po rekonstrukcji w latach 1712-1718 (przy pomocy francuskich inzynierów) twierdza stala sie najpotezniejszym wezlem osmanskiej obrony na wschodzie Europy.
   Mimo ze w XVIII-XIX stuleciach twierdza stopniowo tracila swoje obronne znaczenie, pod jej murami nadal trwaly walki. Kilkakrotnie twierdza byla szturmowana przez wojska moskiewskie. W 1739 roku wkroczyly one do Chocimia po zwyciestwie nad Turkami w bitwie pod Stawczanami, w której dzielnie walczyli z wrogiem Ukraincy, Rosjanie, Gruzini i Moldawianie.
W latach 1769-1787 Chocimska fortece szturmowaly wojska rosyjskie. Jednak tylko po wojnie rosyjsko-tureckiej w latach 1806-1812 Chocim wszedl w sklad Rosji i zostal powiatowym osrodkiem Besarabskiej guberni. Cofajac sie, Turcy prawie doszczetnie zniszczyli Chocim, który powoli zaczeto odbudowywac.
   W 1826 roku miastu Chocimiu byl nadany herb: na zlotym polu srebrna trzy-wiezowa cytadela, nad która góruje krzyz równoramienny nad skrzyzowanymi szablami - symbolami obrony kraju przed wrogami. Na szczycie wiezy srodkowej - wetkniety pólksiezyc, a na obu bocznych wiezach - bunczuki.
W 1832 roku na terytorium fortecy zostala wybudowana nowa cerkiew pod wezwaniem sw. Aleksandra Newskiego. W roku 1856 urzad skasowal status obiektu wojskowego Chocimskiej fortecy. Samo miasto w ciagu XIX wieku rozbudowalo sie na równinie wedlug planu regularnego. Zgodnie ze spisem ludnosci z 1897 roku Chocim liczyl 18 126 mieszkanców. Po reformie 1860 lat w Chocimiu powstaly pierwsze przedsiebiorstwa przemyslowe. Bylo kilka mlynów wodnych. Na poczatku XX stulecia w Chocimiu dzialaly 3 browary, 10 gorzelni, 4 fabryki tytoniu, tartak, cegielnia, 2 drukarnie. Miasto posiadalo 2 szpitale po 45 lózek, apteke, dzialaly 2 dwuletnie szkoly powiatowe (meska i zenska), 2 jednoroczne meskie szkoly oraz jedna prywatna.
   Duz
o zla i cierpien mieszkancy miasta zaznali podczas I wojny swiatowej. W 1918 roku na przygraniczna ziemie Chocimska pretendowalo 5 panstw: Rosja, Ukraina, Moldawska Republika Narodowa, Austro-Wegry oraz Rumunia. 10 listopada 1918 roku do Chocimia wkroczyly wojska królewskiej Rumunii. Zaczely sie represje i terror. Lecz chocimianie nie poddali sie nowym okupantom. W styczniu 1919 roku wybuchlo anty rumunskie powstanie. Wladza w ponad stu wioskach przeszla do rak Chocimskiej Dyrektorii pod dowództwem J.I. Woloszenko-Mordariowa. Dyrektoria, wspierana przez naród, postanowila przegnac Rumunów ze swego kraju i zwrócic sobie niezaleznosc. W ciagu 10 dni
uczestnicy powstania Chocimskiego prowadzili zaciekle walki z wojskami królewskimi. Wtargnawszy 1 lutego do Chocimia, najezdzcy rozprawili sie z ludnoscia. Codziennie okupanci prowadzili setki ludzi na ruiny Chocimskiej fortecy, skad nikt nie powracal. Chocim w ciagu 22 lat zostal powiatowym centrum Rumunii.
    6 lipca 1941 roku do Chocimia ponownie wtargneli zaborcy - wojska niemiecko-rumunskie. Ponownie rozpoczely sie lata terroru i cierpien. W miescie w pierwszych dniach okupacji zostala utworzona antyfaszystowska organizacja, która dzialala przez rok pod dowództwem Kuzmy Galkina. Dopiero we wrzesniu 1942 roku byla wykryta i zlikwidowana. Miasto zostalo uwolnione 3 kwietnia 1944 roku. Jednak w latach powojennych Chocim, jak i cala Ukraina, zaznaly wplyw totalitaryzmu komunistycznego. Niezaleznosc 1991 roku stala sie wcieleniem wiekowych marzen Chocimian o swojej panstwowosci.
   Chocim obecny - jedno z najwiekszych miast obwodu Czerniowieckiego, centrum przemyslowe, turystyczne i kulturowe Bukowiny. We wrzesniu 1991 roku pod czas swieta na okolicznosc 370-lecia Chocimskiej bitwy zostal otwarty monument ku chwale hetmana Ukrainy Piotra Sahajdacznego (rzezba I. Gama). Forteca Chocimska byla miejscem krecenia wielu filmów fabularnych: „Zmija”, „Zachar Berkut”, „Ballada o dzielnym rycerzy Ajwengo”, „Trzej muszkieterowie”, „Czarna strzala”, „Stara forteca”, „Strzaly Robin Hooda”. Z niedawno kreconych filmów - ekranizacja przez studio filmowe imienia Aleksandra Dowzenka dziela znanego ukrainskiego pisarza Jurija Muszketyka  „Jasa”. Z uwagi na tradycje historyczne miasta, w 2000 roku na podstawie decyzji Komitetu Ministrów Ukrainy zostal utworzony Historyczno-Architektoniczny Rezerwat „Chocimska Forteca”.
  
A we wrzesniu 2002 roku miasto odznaczalo swoje 1000 lecie
.

3. Narodowy Dendrologiczny Park "Zofiówka" -


4. Sofija Kijowska

   Zgodnie z latopisem zalozycielem Swietej Zofii jest wielki Ksiaze Kijowski Jaroslaw Madry. Zródla twierdza, ze budowla ta Jaroslaw uwienczyl dzielo swego ojca Wlodzimierza - chrzest Rusi. Poswiecony Madrosci Bozej sobór, zgodnie z zamiarem twórców, mial utwierdzic chrzescijanstwo na Rusi.
    W ciagu stuleci Sofija Kijowska byla glówna swiatynia Rusi-Ukrainy - „metropolitalna Rusia”. Sobór, jako glówna swiatynia panstwowa, odgrywal przywódcza funkcje duchowego, politycznego i kulturowego centrum. Pod sklepieniami swietej Zofii odbywaly sie uroczyste „obsadzenia” ksiazecego tronu, cerkiewne sobory, przyjecia poslów, zatwierdzenia politycznych porozumien.
   Przy soborze byl prowadzony latopis i utworzone pierwsze znane na Rusi biblioteka oraz szkola. Zalozyl biblioteke sofijska Jaroslaw w 1037 roku, co upamietnia znak znajdujacy sie przed wejsciem do soboru.
   Sofia - jest swiadkiem i bezposrednim uczestnikiem zycia Kijowa w ciagu wieków. Przetrwala najazd ord koczowniczych w groznym 1240 roku, okresy upadku i odrodzenia miasta w XIV-XVI stuleciach, widziala narodowo-wyzwolencza walke narodu ukrainskiego pod przywództwem Bohdana Chmielnickiego przeciwko polsko-litewskim feudalom w XVII wieku.
   Wielkich szkód zaznalo muzeum w czasie II wojny swiatowej. Sofijski sobór nie zostal zniszczony, jednak zostaly zrabowane muzealne archiwalia, wywiezione cenne XII wieczne freski z Michajlowskiego Zlotogórnego monasteru, przechowywane w soborze. Dopiero po wojnie, uszkodzone, powrócily do muzeum.


5. Wyspa „Chortyca”.

   Podstawe najwiekszej wyspy Dniepru (dlugosc 12, szerokosc okolo
2,5 km) stanowia granity i gnejsy, liczace okolo 2 miliony lat. Wlasnie one, pietrzac sie w postaci skal, w pólnocnej czesci wyspy, do 35 metrów nad powierzchnia rzeki Dniepr, tworza miniature górskiego krajobrazu. Geograficznie natomiast, nagromadzenia skalne, jaskinie i groty, oddzielne górotwory, przedstawiaja wzorzec górskich terenów Ukrainy. Najwieksze wierzcholki maja swoje nazwy, historia, których ma nierozerwalna lacznosc z okresem kozactwa: skala Wyzsza Glowa, Dumna skala, Sowutyna, Czarna, Durna, Srednia Glowa.
    Na wyspie Chortycia sa wzorce wszystkich terenów krajobrazowych Ukrainy. Do czasów nowozytnych udalo sie przetrwac stepowym polaciom przede wszystkim na wschodnich stokach, wzdluz brzegów Starego Dniepru. Roslinna róznorodnosc, która zachowala sie na pradawnych polaciach stepowych, liczy ponad 600 gatunków (dla porównania, w Askanskim stepie okolo 600 gatunków roslin, w Chomutowskim 528, na Kamiennych Mogilach 460, na Michajlowskich ugorach 490).
   Kamienne przestrzenie i uroczyska, które przecinaja stepowe stoki, tez posiadaja swój imienny rodowód od zaporozców: Naumowa, Kostina, Szancowa, Grzmotowa, Muzyczna, Wielkiego Mlodziencza, Kornijewa, Hanówka, Kreciutka, Zmijowa, Pochmurny Wawóz …
   Czesc wyspy najbardziej wysunieta na poludnie, bagienna, posiada najmlodszy wizerunek chortyckiego krajobrazu. Jest to przewaznie teren mokradel (uformowany zmiana koryta rzeki Dniepr), który powstal okolo 3-4 tysiecy lat wstecz. Na jego zyznych glebach rozrosly sie krzewy, drzewa, i oczywiscie trawy. Wówczas, gdy gigantyczny teren basenowy, który dawniej ciagnal sie od Chortycy do Chersonu, byl zniszczony (drzewa i krzewy wycieto a ziemia stala sie dnem Kachowskiego zbiornika wodnego), znaczenie poludniowych pozostalosci wyspy znacznie wzroslo.
   Dzisiaj ten niewielki zakatek (
327 ha - stanowiacy okolo 1/8 czesci wyspy) jest bezcenny. W swoim czasie rozlewisko kachowskie zalalo poniektóre laczki, i do znanych z dawien dawna pieciu jezior dolaczylo jeszcze ponad 15 drobnych zbiorników wodnych, w których rozkoszuja sie rzadkie okazy roslin terenów bagiennych.
   Z tytulu obecnosci burzliwego „morza”, Kachowskiego, jeziora chortyckie zawdzieczajac swemu osamotnieniu staly sie glównymi miejscami tarowymi (zamieszkuje tutaj okolo 50 gatunków ryb) tej czesci Dniepru. W mokradlach oraz ich poblizu gniezdzi sie ponad 200 gatunków ptactwa (na Ukrainie jest niewiele ponad 300 gatunków); okolo 30 gatunków ssaków i gadów, w jeziorach zyje najmniejszy na swiecie gatunek paprotnika (o srednicy do 1 cm
) - salwinia plywajaca.
Z historii kozactwa
    Muzeum historii kozactwa zaporoskiego na wyspie zostalo otwarte 14.10.1983. W tym czasie, gdy o ukrainskich rycerzach stepowych naglasniac, tym bardziej publicznie, bylo zakazane, muzeum nosilo nazwe Muzeum Historii m. Zaporoza. Dzis muzeum nalicza ponad 30 tysiecy eksponatów, które dotycza okresów od paleolitu do XIX stulecia biezacej epoki. Ekspozycje uzupelniaja cztery dioramy.
   Wyjatkowosc chortyckiego muzeum polega na tym, ze po-pierwsze: oryginalnie wyeksponowano pomieszczenia muzealne: granitowe plyty dopasowane jedna do drugiej, sprawiaja wrazenie jakoby zwiedzajacy przemieszczali sie wewnatrz groty, obok scian w której umieszczone sa milczace relikwie róznych er i epok.
   Po-drugie, zdecydowana wiekszosc eksponatów jest zebrana w Chortycy oraz jej okolicach. Sa to kamienne narzedzia pracy, ceramika, zbroja, kotwice, fragmenty starych lajb, kloda debowa, która scieta przez kilka tysiecy lat przelezala na dnie Dniepru.
   Powierzchnia ekspozycyjna, która zwiekszyla sie do 1600 m²
, oprócz artefaktów miejscowego pochodzenia, uzupelniona zostala materialami, które zostaly przekazane z Lwowskiego, Luganskiego, Rówienskiego oraz innych muzeum, oraz wystawianymi archeologicznymi i etnograficznymi ekspozycjami.
„Protowcze”
   Archeologiczne wykopki, prowadzone w rezerwacie w latach 1976-1980 daja podstawy twierdzic, ze jeden z prototypów Siczy Zaporoskiej, jej poprzednik, istnial na wyspie Chortyca obok topieli,
nieopodal jezior Osokorowe oraz Korzewe. Wlasnie tu zostala odkryta wojenna osada z X-XIV wieków, a pojedyncze znaleziska (uzbrojenie, ceramika) swiadcza o tym, ze korzenie tego unikatowego obiektu sa starsze o kilka stuleci. W pieciu odkrytych na wpól ziemiankach (archeolodzy przekornie mianowali je kureniami) zamieszkiwali obroncy nie tylko, Chortyci, lecz równiez poludniowej czesci granic ukrainskiego ugrupowania panstwowego.
   Znaleziska z osady Protowcze zajely honorowe miejsce w ekspozycji Muzeum Historii Kozactwa Zaporoskiego, a w miejscu osady - utworzono memorialno-turystyczny kompleks.
Osada Scytyjska

    Jeszcze z poczatkiem XX wieku na Chortyci bylo 129 kurhanów, z których do dni obecnych ocalalo tylko okolo dwudziestu. Kurhany (najstarszy sporzadzony przedstawicielami kultury epoki brazu w III tysiacleciu p.n.e. najmlodszy - przez Scytów w III stuleciu p.n.e.) rozmieszczone byly po kilka grup na zboczu tak zwanego Scytyjskiego traktu, który przechodzil wzdluz Chortyci, podwyzszona jej czescia.
   Obecnie kompleks stanowia jedenascie kurhanów - „zywych”, rekonstruowanych i stylizowanych. Na kurhanach umieszczono starodawnie posagi, czlekoksztaltne i proste stele epoki brazu.
   Organicznym uzupelnieniem do odnowionego historycznego krajobrazu Chortyci (akcja w kierunku masowego odnowienia nasypów kurhanów byla pierwsza na Ukrainie) jest muzeum wyrobów kamiennych, rozmieszczone w jednym z zakatków kompleksu. Eksponatami muzealnymi pod golym niebem sa armaty, stepy, koryta, zarna, posagi, slupy kamienne oraz krzyze - znalezione w okolicznych wioskach i przywiezione na wyspe w ciagu miesiecy marzec-maj 2006 roku.
   Memorialno-turystyczny kompleks „Osada Scytyjska” („Zorowa Mogila”) miesci sie na okolo
5 ha. Razem z przyleglym debowym gajem oraz polaciami Pierwostepu tworzy on niepowtarzalne srodowisko, zwiedziwszy, które, otrzymuje sie nie tylko wiedze, lecz i doznanie estetyczne. Z kozackiej wiezy strazowej rozposciera sie krajobraz o promieniu 25 kilometrów.
„Tarasowa sciezka”.
   Latem 1843 roku 29-letni Szewczenko podrózujac po Ukrainie, odwiedzil Aleksandrowsk, byl na Chortyci. W maju 2005 roku przy pomocy krajoznawców naznaczono szlak, którym chadzal po Chortyci poeta oraz ozdobiono go 7 brylami z granitu. Na tych brylach wykuto utwory Wielkiego Kobziarza, w których wspominana jest Chortycia i Wielikij Lug Zaporoski. W taki sposób powstal memorialno-turystyczny szlak „Tarasowa sciezka”, który polubili mieszkncy i goscie Zaporoza i Chortyci.
Historyczno-kulturalny kompleks „Zaporoska Sicz”.
    Budownictwo historyczno-kulturalnego kompleksu „Zaporoska Sicz” zostalo uroczyscie otwarte 14 listopada 2004 roku w dniu swieta Opieki NMP (Pokrowy Przenajswieszej Bogarodzicy) w dniu kozactwa ukrainskiego. Ogólna powierzchnia historyczno-kulturalnego kompleksu wynosi 3,5 ha
. Na miejsce usytuowania „Zaporoskiej Siczy” zostalo wybrane malownicze pólnocno-wschodnie wybrzeze Chortyci, z którego rozposciera sie piekny widok na Dnieproges, skaly oraz wyspy, przypominajace dawne grozne porohy Dniepru. Zgodnie z planem kompleks podzielono na dwie czesci róznej wielkosci - „Wewnetrzny kosz” oraz „Przedmiescie”.
   Ogólem na terytorium kompleksu „Zaporoska Sicz” zbudowano 23 budowle ze zrebu. Przewiduje sie, ze w kompleksie funkcjonowac beda ekspozycyjne obiekty, w których planowane jest odtworzenie wnetrz kozackich pomieszczen mieszkalnych (kuren i budynek atamana koszowego), oficjalne i oswieceniowe pomieszczenia (wojskowa kancelaria oraz szkola siczowa). Obiektem centralnym zostanie trzy kopulowa cerkiew Pokrowy Przenajswietszej Bogarodzicy. Pomieszczenia „Zewnetrznego Kosza” maja miec rekreacyjny (karczma) oraz interaktywny charakter (czynne kuznia i garncarstwo). Jako wzorzec fortyfikacyjnych budowli epoki kozackiej beda trzy wieze, rowy, wal ziemny z czestokolem.

6. Kijowsko-Pieczerska Ławra

   W osiemnastym wieku Kijowsko-Pieczerska Ławra została największym cerkiewnym właścicielem feudalnym na Ukrainie. Własność jej stanowiły trzy miasta, siedem miasteczek, około dwustu wsi i chutorów, ponad siedemdziesiąt tysięcy chłopów pańszczyźnianych, dwie fabryki papieru, jedenaście cegielni i sześć hut szkła, ponad sto sześćdziesiąt winiarni i wiatraków, około dwustu szynków, dwie stadniny hodowli koni.
   Podporządkowane były Kijowsko-Pieczerskiej ławrze liczne małe monastery i pustelnie (takie jak Kitajewski, Mykilski i inne w okolicach Kijowa) z ich posiadłościami i chłopami pańszczyźnianymi z terenów Ukrainy, Rosji i Białorusi.
    W pewnym okresie Kijowsko-Pieczerska ławra odegrała ogromną rolę w rozwoju staroruskiej kultury, była centrum latopisu (kronikarstwa). W ławrze były tłumaczone na język cerkiewno-słowiański i przepisywane dzieła cudzoziemskich autorów. W ławrze pracowali znani kronikarze: Nestor (autor «
»), Nikon, Sylwester. W trzynastym wieku był ułożony „Kijowsko-Pieczerski pateryk” - istotne źródło historii Kijowa.
   Pateryk - zbiór zapisków i opowiadań z życia mnichów, zwykle związanych z określonym monasterem, pustelnią czy regionem - to tradycyjna forma literatury hagiograficznej, wywodząca się z greckiej i bizantyńskiej tradycji. Zyskała ona też dużą popularność na Rusi, która szybko doczekała się własnego zbioru. Pateryk Kijowsko-Pieczerski opowiada o powstaniu (1051 roku) najstarszego, a przynajmniej pierwszego znanego z nazwy monasteru Starej Rusi, o świętych mnichach z pierwszych wieków jego historii.
   Kijowsko-Pieczerska Ławra realizowała szeroko zakrojone budownictwo już w jedenastym wieku (Uspienśkij Kafedralnyj Sobor, Troicka nadbramna cerkiew). Przy końcu dwunastego stulecia wokół Kijowsko-Pieczerskiej ławry zostały wzniesione mury obronne (w 1240 roku zburzone przez ordy chana Batyja). W latach 1698-1701 równolegle do poprzednich wzniesiono nowe fortyfikacje obronne ze strzelnicami i basztami. W latach 1731-1744 została zbudowana wielka dzwonnica ławry o wysokości 96,52 metrów
.
   Na terytorium ławry jest dużo grobów wybitnych ludzi, między innymi: sędziego generalnego wojska ukraińskiego W. Koczubeja, połtawskiego półkownika I. Iskry oraz założyciela Moskwy Jurija Dołgorukiego.
   W muzeach i zasobach muzealnych, rozmieszczonych na terenie Kijowsko-Pieczerskiej ławry, obejrzeć można rękopisy starodruków, kolekcje tkanin i haftów. Szczególne zainteresowanie wzbudza kolekcja ze szlachetnych metali, starodawnie grawiury i dzieła współczesnych malarzy.
Zespoły budowlane Kijowsko-Pieczerskiej ławry: 
Wielka Dzwonnica,
Pobliskie groty,
Groty dalsze,
Świątynia katedralna Zaśnięcia Bogurodzicy - Uspienśkij Kafedralnyj Sobor (1073, 2000),
Cerkiew Wszystkich Świętych - Wsichświatska cerkiew,
Cerkiew Trapiezna - Trapieznaja Pałata,
Nadbramna cerkiew p.w. Świętej Trójcy - Troicka nadbramna cerkiew.


7. Chersonez Taurydzki

   Dopiero w 1827 roku w miejscu tym zaczeto wykopaliska, które niemalze natychmiast nadaly Chersonezowi jeszcze jedna nazw - „Ruska Troja”. Skala poszukiwan oraz ogromna ilosc archeologicznych zabytków, potrzebujacych ich zachowania, staly sie powodem do utworzenia rezerwatu „Chersonez Taurydzki”.
   Terytorium rezerwatu obejmuje rozmieszczenie starozytnego Greckiego miasta - Chersonezu Taurydzkiego, które powstalo tutaj, na brzegach Morza Czarnego w 5 wieku p.n.e.
    Miasto ogrodzone bylo poteznymi obronnymi murami i rozplanowane wedlug schematu, szeroko stosowanego wówczas w greckim oraz rzymskim swiecie. Zachowalo sie duzo starozytnych budowli. Miedzy innymi: teatr hellenistyczny, rzymska cytadela, sredniowieczne chrzescijanskie swiatynie, mieszkalne kwartaly, ulice, pracownie garncarskie, urzadzenia do solenia ryb, studnie i inne.
   Na terytorium trwaja poszukiwania juz 170 lat. W tym czasie odkryto ponad 1/3 czesc miasta. Wsród archeologicznych znalezisk sa unikatowe przedmioty - przysiega obywateli Chersonezu, dekrety, freski, mozaiki, dachowe ikony chrzescijanskich swiatyn, napisy przy ikonach, liczne przedmioty codziennego uzytku. Ogólem zbiory muzealne rezerwatu naliczaja ponad 200 tysiecy eksponatów.
   Chersonez powstal przy koncu VI wieku p.n.e. i istnial do XV wieku n.e. W ciagu dwóch tysiacleci, w czasach prosperity starozytnej Grecji, Rzymu oraz Bizancjum, Chersonez byl znaczacym osrodkiem kulturalnym na Krymskim pólwyspie. Chersonez odegral równiez znaczaca role we wzajemnych stosunkach miedzy Bizancjum a Rusia Kijowska i byl wiodacym osrodkiem rozpowszechnienia chrzescijastwa na ziemiach wschodnioslowianskich.
   Chersonez oraz jego rolnicze okolice (chora) posiadaja mnóstwo zabytków, które w unikatowym autentycznym stanie zachowane zostaly do dzisiaj tylko na tym terenie i naleza do swiatowej cywilizacji.
   Kompleks zabytków stanowiacych rezerwat „Chersonez Taurydzki” ma nie tylko narodowe, ale i miedzynarodowe znaczenie. Tworza go:
- 5 archeologicznych zespolów - tereny mieszkalne Chersonezu Taurydzkiego, nekropolia Chersonezu w Karantynnej, forteca Czembalo, Forteca Kalamita, antyczne dzialki ziemskie oraz mieszkania,
- 11 zabytków architektury na terenie miejskim oraz forteca Kalamita na zdjeciach strony.
Aleksander Mishuk
tlumaczenie Danuta Wójcik

fot. Aleksander Mishchuk, Mieczyslaw Kowal, Janusz Kurasz, (sasza, bo, zakapior)

Photo...

rysunek Orda


Miedzyborz - photo Olek

Sladami historii...

==================
... zwiedzamy...

==================






*Olesko,


*Podhorce,


*Poczajow...